Johan Polak was in 1964 blij met de komst van Dialoog, het ‘tijdschrift voor homofilie en maatschappij’. De uitgever maakte geen geheim van zijn geaardheid. Maar Polak zou Polak niet zijn als hij niet af en toe wat geheimzinnig over homoseksualiteit deed, zoals hij ook met vage verhalen het raadsel omtrent zijn imposante bibliotheek vergrootte. Op 20 mei 1981 ontving Gerrit Komrij een complimenteus briefje van Polak over een bijdrage aan Haagse Post over homoseksualiteit. Dat woord kort hij af tot ‘hs.’ Gevolgd door: ‘beetje cryptisch geformuleerd (uit luiheid, maar je begrijpt me wel).’
Ouwe jongens krentenbrood.
Ooit schreef ik lange, idiote lemma’s. Facebook was nog voor Harvard-studentjes, FarmVille voor Texaanse cowboys, Chess voor stamgasten van Café Wolthoorn & Co. Wikipedia was mijn schouwtoneel en mijn uitlaatklep. Elke nul moest een één worden.
Maar de grijze muizen en de kommaneukers namen de overlegpagina’s over. Elke door mij aangebrachte wijziging in een lemma, hoe miniem ook, werd door moderators subiet ongedaan gemaakt, bediscussieerd, herschreven, afgebrand, opnieuw geplaatst. Zo werd het nut van de bibliofiele bibliografie van Gerrit Komrij binnen een dag in twijfel getrokken. Wikipedia: een politiestaat.
Dichters zijn ook niet dol op de online-encyclopedie. Het was Komrij die Wikipedia onlangs met de oude Winkler Prins vergeleek: ‘Prachtig, maar gammel. Snel, maar ongelijk van kwaliteit. Nu eens bizar uitgebreid over iets onbenulligs, dan weer te summier over zaken van tijdlozer aard.’ Vervolgens stoeiden een Wikipedist en een Wikipediaan met deze uitspraak op de overlegpagina van het lemma Gerrit Komrij. Een metadiscussie in de klassieke Wiki-traditie. Die overlegpagina’s hebben de opmaak van een voetnoot bij een voetnoot bij een voetnoot ad infinitum.
Menno Wigman zag in 2010 een zinnetje uit een oud interview uitvergroot terug in zijn lemma. In Knack was hij boos: ‘Een of andere onbenul heeft op mijn Wikipedia-pagina geschreven dat ik een, twee goede gedichten per jaar schrijf en sindsdien ga ik door voor de luiste dichter van het land.’ Die uitspraak, vergelijkbaar met ‘Wigman’s production rate is not high’ (Poetry International), werd kort daarna geschrapt. Wiki ziet alles.
Die onbenul, overigens, dat was ik.
Nick ter Wal
lees verder ›
In 1994 maakt Hans Warren kennis met Connie Palmen, ‘die heel aardig bleek. Erg klein, geen enkele aanstellerij’. Dat schrijft Warren na de ontmoeting in zijn geheim dagboek. Na de dood van Ischa Meijer krijgt hij nog meer sympathiek medelijden met de schrijfster.
Drie jaar later is de presentatie van het dertiende deel Geheim dagboek over de jaren 1978 tot en met 1980. Bas Heijne is er even, Tilly Hermans, Laurens van Krevelen en Marga Minco zijn van de partij. Natuurlijk worden de meeste aanwezigen getrakteerd op een presentexemplaar van het nieuwe boek. Connie Palmen ziet haar exemplaar met een opdracht in blauwe inkt worden verrijkt: ‘Voor Connie, in de / hoop haar nog beter / te leren kennen, / in vriendschap, / Hans / 12.11.’97’. Alleen zijn voornaam, het lijkt voorbehouden voor echte vrienden.
Warren, een paar delen Geheim dagboek later over de boekpresentatie: ‘Connie Palmen die zich gedroeg of we de dikste maatjes zijn, ze klom in me en knuffelde me. Een schat, maar wat ziet ze er oud en moe uit.’
lees verder ›
William Burroughs, de drank- en drugsverslaafde schrijver, verwekte in 1946 een kind bij Joan Vollmer, een naar verluidt lieve vrouw, ondanks haar psychoses en neiging naar amfetamine. Toen zijn zoontje vier jaar oud was, schoot Burroughs senior per ongeluk zijn vrouw dood. William (‘Billy’) Burroughs junior kwam bij zijn grootouders terecht. De schrijver reisde naar Tanger om in losbandige kringen een bestseller te schrijven. De seksuele moraal was er vrij. Jongens lieten zich voor een paar kwartjes nemen.
In juli 1963 besloot Burroughs zijn zestienjarige zoon naar de Marokkaanse kustplaats te laten overkomen. Hij liep over van schuldgevoelens. Maar het ontbrak Burroughs aan een praktische instelling. In de chaotische huishouding moest Billy op de bank slapen. Om de volgende ochtend half aangerand te ontwaken. In een onhandige poging om zijn zoon als een gelijke, een volwassene te behandelen gaf Burroughs hem marihuana bij het ontbijt. Uiteindelijk was het een goede vriend van Burroughs die Billy, na de mislukte hereniging met zijn vader, terugstuurde naar Amerika. ‘You don’t want to live in a household of fags.’
Zo staat het letterlijk in Ted Morgans Burroughs-biografie Literary outlaw (1988). Met Billy Burroughs ging het in Amerika alsmaar slechter: weer die drank, weer die drugs. Hij schreef drie autobiografische romans en overleed op 33-jarige leeftijd aan leverfalen. Na het zien van een documentaire over William Burroughs nam ik me voor nooit een boek van deze man te lezen. Vrouw vermoord, zoon verpest. Weg met die vent.
Toen dacht ik aan de prachtige verzen van Achterberg.
Ze leerden elkaar kennen bij Vindicat, L.A. Ries en H.J. Bouman. Hun in 2009 uitgegeven briefwisseling begint in 1923 en eindigt in 1962 met de dood van Ries. Wij van het verloren ras laat zien dat hun vriendschap onvoorwaardelijk was. Wanneer de homoseksuele Ries betrokken raakt in een zedenschandaal, staat de in Zwolle gesettelde advocaat Bouman hem bij. Het is geen straf om hun lange, intelligente en witty brieven te lezen, zeker niet als Hans Lodeizen opeens het leven van Ries binnenstapt. Bouman wordt graag op de hoogte gehouden van nieuws omtrent deze bijzondere jongen. Diens homoseksualiteit was allerminst geheim. Wanneer Lodeizen naar een baantje bij het ministerie van Buitenlandse Zaken solliciteert, heeft Ries zo zijn twijfels: ‘Of Hans voldoende zitvlees voor zoo’n periode zal hebben, lykt me meer dan problematiek, vooral waar dat zitvlees zeer weinig met rust gelaten wordt.’
De Bond van Vrije Evangelische Gemeenten in Nederland heeft een eenmalig magazine uitgegeven. In de zojuist verschenen glossy Mooi schrijft Bert Louwerse een column over de dichter die hem, als student aan de Theologische School, hevig interesseerde: Arend Theodoor Mooij, zoon van dominee M.J. Mooij, publicerend onder de nom de plume A. Marja. ‘We waren eigenlijk niet zo zeer geïnteresseerd in literatuur of poëzie. Hier was een telg uit een in Vrije Evangelische kringen beroemd voorgangersgeslacht die de moed had om zich tegen (groot)vaders en ooms af te zetten’. Volgens Louwerse spiegelden studenten zich aan Marja, omdat de dichter tot zijn laatste snik in innerlijke strijd was met zichzelf en het geloof van zijn afkomst.
Louwerse doet in zijn column tweemaal aan poëzieproeven. Het is immers niet moeilijk om in Marja’s verzamelbundel Nochtans een christen (1962) toepasselijke regels te vinden. Helaas is het gedicht ‘Confessio Mystica’, door de smalle kolommen van de glossy, in vrije regelval beland. Louwerse citeert de eerste regel overigens niet geheel correct, schrijft ‘U’ waar sinds de eerste publicatie van het gedicht in de bundel Confidentieel (1952) ‘u’ staat, maar het zal in Vrije Evangelische kringen een hardnekkige verschrijving zijn. In de digitale versie van het magazine is de poëzie van Marja proza geworden.
Toch leuk om eens over A. Marja te lezen, in plaats van schrijven.
Ellen Warmond is dood, maar ik was vergeten dat ze nog leefde. Van minder bekende schrijvers en uitgerangeerde dichters moet je haast een administratie bijhouden, wil je niet verrast worden door hun doodstijding. Zoals eergisteren met Ellen Warmond. Max Dendermonde: dood, Max Nord: overleden. Ferdinand Langen: alive and kicking, Ad den Besten: still going strong. lees verder ›
Menno Wigman had ooit de ambitie om in de gevangenis te belanden, niet als gevangene maar als bibliothecaris. In Red ons van de dichters (2010) schrijft hij dat het plannetje mislukte: geen gevangenis wilde hem hebben.
A. Marja slaagde wel. Na een als sollicitatiebrief vermomde smeekbede werd de dichter in 1948 aangenomen als sociaal ambtenaar bij de Huizen van Bewaring. Zijn belangrijkste opdracht was het inrichten van niet minder dan vijftig gevangenisbibliotheken. Het budget dat hem ter beschikking werd gesteld was veel te klein, maar hij probeerde er iets van te maken en bedelde bij uitgevers – die hem bijna allemaal wel konden schieten – om licht beschadigde exemplaren. Of de dichter zijn missie heeft volbracht weet ik eigenlijk niet. Al in 1950 kreeg hij een nieuw baantje als directeur van het Haagse consultatiebureau voor alcoholisme. Van misdadigers naar dronkenlappen is maar een kleine stap.
lees verder ›
