Emoties mogen er zijn

Een rugzak vol van Pieter Koolwijk geeft de lezer een kijkje in het hoofd van Obi, de ik-persoon. Obi is een onzekere jongen van 12 jaar, die flink wat bagage met zich meedraagt. Door de scheiding van zijn ouders gebeurt er van alles, ook in zijn hoofd. Het zit vol gedachten, twijfels en emoties. Hij lijkt wel verscheurd van binnen. Angst, somberheid, frustratie, schaamte: zijn emoties buitelen over elkaar heen. Letterlijk zelfs, zijn rugzak zit er vol mee.

Tijdens zijn avontuur, waarbij in het begin echt alles misgaat, ontmoet Obi Saar en haar moeder Babs. Met zijn rugzak vol reist hij een dag met ze mee. Hij stuntelt, telt, kijkt, ontdekt, wint, verliest en … leert. Hoog in de lucht stijgt hij boven de moeilijke dingen uit, overziet zijn problemen en maakt ruimte voor nieuwe inzichten. Eenmaal weer met beide benen op de grond (oh, de symboliek) realiseert hij zich wat de figuurtjes in de rugzak voor hem betekenen, hoe ze bij hem horen.

Koolwijk maakt slim gebruik van personificatie als stijlfiguur. Zo groeit Plant wanneer Obi moedig is en vertrouwen uitstraalt. Wolkje stinkt een uur in de wind wanneer er sprake is van schaamte, Vlam brandt zo nu en dan van woede en Druppel zwelt op bij verdriet, als een zeer lokale regenbui. Worm verschuilt zich het liefst, angstig scharminkeltje dat ‘ie is. Toeter is een en al vrolijkheid.

De rugzak vol lijkt ook een creatieve vorm van dissociatie, waarbij de emoties loskomen en aan iets (of iemand) anders toebehoren. Een beschermings- of verdedigingsmechanisme dat soms optreedt bij traumatische ervaringen op jonge leeftijd. Een moeilijke situatie, waar vaak geen eenvoudige oplossing voor bestaat. Gelukkig volstaan in het geval van Obi een heldhaftig einde van het avontuur en een liefdevolle hereniging met het tijdelijk onbereikbare thuisfront.

Op de laatste bladzijde draagt Koolwijk zijn boek op aan iedereen met een rugzak. Eerste indruk: een sympathiek gebaar. Hopelijk biedt het (h)erkenning voor zij die dat wel kunnen gebruiken. Toch is het – voor volwassenen – een open deur. Want draagt niet iedereen een rugzak bij zich, hoe klein of groot of dan ook? Is worstelen met gevoelens en emoties niet gewoon wat opgroeien betekent?

Met de keuze voor het ik-perspectief, geschreven vanuit de 12-jarige Obi, is er amper ruimte voor gelaagdheid, voor wijze lessen tussen de regels door. In compacte, heldere zinnen wordt het hele mysterie ontrafeld, alle eindjes worden zorgvuldig afgehecht. De symboliek is overduidelijk. Maar wat geeft het? Zoals eigenlijk altijd, schrijft Koolwijk zijn boek voor de jeugdige lezer. Het kind centraal. Mooie bijvangst als volwassenen zich er ook in kunnen verliezen.

‘Saar?’ vraag ik dan. ‘Waarom deed je in het begin zo stom tegen me?’
‘Nou… gewoon.’ Ze haalt haar schouders op. ‘ Ik was boos op mijn moeder. En toen kwam jij. Weer een nieuw projectje van haar. Weer iets wat haar aandacht opslokte. Dus ik was van plan je kapot te haten, maar ja…’
‘Maar ja?’
‘Maar ja, dat lukt niet echt bij jou.’ Ze stompt op mijn arm, maar dan zachtjes. Het is meer een vriendelijk duwtje.
Ik voel mijn hoofd warm worden. Heel even weet ik me geen houding te geven. Ik ben onmogelijk om kapot te haten. Dat is vanuit Saars’ mond een enorm compliment. Een zoet luchtje waait mijn neusgaten in. Rozen. Parfum. Limonade. Is dat Wolkje?

Met Een rugzak vol heeft Pieter Koolwijk opnieuw een voltreffer geschreven. Prachtig om uit voor te lezen en bovendien erg geschikt voor 10+ om zelf te lezen.
De illustraties van Linde Faas zijn voortreffelijk. Mooi hoe de personages uit de rugzak, na afloop van het verhaal, nog eens volop in beeld komen. Krachtig, in al hun vormen. Want zo werkt dat met emoties, die mogen er gewoon zijn.

Sjoukje Werkman

Pieter Koolwijk – Een rugzak vol. Lemniscaat, Rotterdam. 206 blz. € 16,99.