De leuning van de drie R’en

Wie is er niet groot mee geworden: rust, reinheid en regelmaat. Van die drie woorden alleen al gaat iets weldadigs uit. Een heerlijke belofte van overzicht en controle, van orde en kalmte. Maar waar hebben we het precies over als we het over rust, reinheid en regelmaat hebben? Waarom krijg je de beste ideeën onder de douche, zijn we niet té schoon geworden en wanneer werden mensen slaven van de klok? Wilma de Rek schreef een boek over de geschiedenis achter de drie R’en. Ze laat zien hoe we deze regels juist nu, in onze hectische tijd, kunnen inzetten om gezonder en aangenamer te leven.

In 1905 bedacht de Harlinger wijkverpleegkundige Sien van Hulst de drieslag reinheid, rust en regelmaat. Die drie R’en waren de ‘hoofdvereischten bij de verzorging eener kraamvrouw’, schreef ze in haar brochure voor het Groene Kruis. Toen kon een gebrek aan reinheid (hygiëne) het verschil tussen leven en dood van de baby en de moeder betekenen. In 2025 lijden de meeste Nederlanders eerder onder een gebrek aan rust. Ook regelmaat is ver te zoeken nu het leven 24/7 onze aandacht eist. Dat zorgt voor burn-outs, Fear Of Missing Out (FOMO) en een gevoel van ‘geleefd worden’. Hoewel niemand Sien van Hulsts drie R’en nog rigide uitvoert, zijn we wel overtuigd van de waarde van haar aanpak. Wilma de Rek ontrafelt de culturele geschiedenis van de drie begrippen. Ze vertelt hoe klokken, kalenders en drinkwatersystemen ons leven veranderden. Ze schrijft aanstekelijk over historische figuren als de verpleegkundige Florence Nightingale, de klokkenmaker Constantijn Huygens en de arts Aletta Jacobs.

Wilma de Rek begint haar boek met de R van Regelmaat. Onze ademhaling en onze hartslag hebben een vast ritme. Als we onregelmatig ademhalen, raken we in de problemen. Alle onderdelen van ons lichaam voelen zich het prettigst bij regelmaat. Veel mensen functioneren ook goed bij een vast ritme en duidelijke agenda. Regelmaat hoeft echter niet te betekenen dat je iedere dag op hetzelfde moment opstaat en al je taken op dezelfde tijdstippen moet doen. De chronobiologen die zij interviewt, pleiten voor het leven volgens je zogenaamde circadiaanse ritme, ook wel biologische klok of bioritme genoemd. Zenuwcellen in onze hypothalamus vertellen ons wanneer we moeten slapen en opstaan, maar beïnvloeden ook onze stofwisseling, hormoonafgifte en stemmingen. Ze zijn verbonden met ons netvlies. De auteur doet daarom een persoonlijk experiment: iedere dag wil ze opstaan als de zon opkomt en het licht in haar ogen valt. Vroeg in de zomer, laat in de winter. Dat bevalt haar heel goed. Ook leven volgens de seizoenen is gezonder, zeggen de deskundigen. Dan profiteren we optimaal van de hoeveelheid daglicht.

Gelukkig gaan we tegenwoordig niet meer dood aan verontreinigd drinkwater. Cholera komt in Nederland niet meer voor. Maar we maken ons wel zorgen over pfas en andere afvalstoffen. De vervuiling van de aarde leidt tot grote gezondheidsproblemen. Lichtvervuiling en het overaanbod van slecht voedsel zou je kunnen zien als reinheidsproblemen, vindt Wilma de Rek. Ook op het gebied van mentale hygiëne moet er wat gebeuren om werkstress te verminderen en de afhankelijkheid van de mobiele telefoon te beperken. Ze wil dat we beter gaan luisteren naar artsen en verpleegkundigen die adviseren om geen handen meer te geven om een nieuwe epidemie te voorkomen. Zeker nu de vaccinatiegraad daalt. Het veranderen van deze sociale norm is echter een ontzettend ingewikkeld proces.

Tegenwoordig zetten we het woord ‘rust’ vooraan in het rijtje van rust, reinheid en regelmaat. Dat heeft alles te maken met het gebrek aan rust en stilte dat veel mensen ervaren en de drukte in het (sociale) verkeer. De digitale revolutie heeft de tijd vloeibaar gemaakt. Hoe ga je dan om met tijdsdruk en wanneer en hoe neem je rust? Er zijn twee menstypes, zeggen sociologen: segmenteerders en integreerders. Segmenteerders houden werk en privé graag gescheiden. Integreerders laten de verschillende rollen makkelijk dwars door elkaar heen lopen. Zij vinden het geen probleem om ‘s avonds werkmails te beantwoorden en dan overdag een lange wandeling te maken. Probeer het eens, zegt Wilma de Rek, want als je je dagindeling aanpast aan het type dat je bent, voel je je beter.

Wilma de Rek vertelt aantrekkelijk en lardeert haar betoog met anekdotes over haar persoonlijke zoektocht naar rust, reinheid en regelmaat. Haar boek is een mooie aanleiding om kritisch te kijken naar je eigen visie op deze drie praktische regels. Want ‘of je nu een zoomer bent, een boomer of lid van een andere generatie met een geinig etiket: de gouwe ouwe drie R’en bieden iedereen een leuning langs het glibberige pad des levens.’

Petra Teunissen

Wilma de Rek – Rust, reinheid en regelmaat. Wijsheid van vroeger voor het leven van nu. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. 392 blz. € 25,99.

Deze recensie verscheen in een iets andere versie in het vakmagazine VoetVak+ 2, 2025.