Bondgenoten in de literatuur

Onder de titel Buitenstaanders in brieven is de correspondentie tussen de schrijvers Renate Dorrestein en Alex Boogers gebundeld in de serie privé-domein. Hun mailwisseling begint eind 2015 als Dorrestein Boogers complimenteert met zijn schotschrift De lezer is niet dood en eindigt door het overlijden van Dorrestein in mei 2018.

In de inleiding noemt Willemijn Lindhout, destijds redacteur bij hun beider uitgeverij Podium, hen ‘bondgenoten’. Van een ervaren fondscollega verandert Dorrestein voor de vijftien jaar jongere Boogers in een medestrijder in de letteren. Hun mails gaan vooral over hun werk: wat ze schrijven, hoe ze schrijven en voor wie. Boogers worstelt met zijn positie in literair Nederland, een positie die Dorrestein al lang en breed veroverd heeft met haar enorme productie. Hij waardeert haar no-nonsense houding, zij is positief over zijn ideaal meer jongeren aan het lezen te krijgen en zijn vele schoolbezoeken. Vanuit ‘Het naamloze gat’ Vlaardingen wil Boogers ‘die lezer vinden die misschien niet eens een lezer is. Misschien voelt hij of zij zich een freak, onaangepast, vreemd, eigenaardig, alleen, of gewoon ‘anders’. De freak die ik zelf ooit was.’

Zij beurt hem op als hij aan zichzelf twijfelt of aan zijn roman-in-wording Onder een hemel van sproeten, vaak in haar bekende ironische stijl of met een praktisch advies: ‘Als jij al niet wakker zou liggen van je werk, dan doet de lezer dat zéker niet.’ Ze toont zich in deze mails collegiaal én attent. Als Boogers vertelt dat niemand hem ooit bij zijn volledige naam Alexander noemde, begint ze haar volgende mail met ‘Lieve Alexander’.

In de eerste maanden van hun correspondentie werkt Dorrestein aan De reddende engel, die haar laatste roman zal blijven. Ze krijgt slokdarmkanker, maar schrijft gestaag door aan haar manuscript ‘als er toevallig even niemand bezig is een slang door een van mijn lichaamsopeningen naar binnen te duwen.’ Zodra haar roman is gepubliceerd, verzamelt ze haar stukken óver het schrijven voor de bundel Dagelijks werk. Een schrijversleven. Tot op het allerlaatst blijft ze nieuwsgierig naar ‘hoeveel verschillende werkwijzen er bestaan, en meestal ook nog zonder dat het eindresultaat verraadt hoe de schrijver te werk is gegaan.’

Dorresteins naderende dood geeft hun mailwisseling een bijzondere ondertoon. Boogers, die zichzelf een driftkikker noemt, verdiepte zich in het boeddhisme en vertelt over zijn ervaringen daarmee, zonder overigens Dorrestein iets te willen opdringen. Zij is katholiek opgevoed en vindt daar nog troost in, zoals ze laconiek schrijft: ‘Je begrijpt, zelf ga ik natuurlijk linea recta naar de hemel, dat kan haast niet anders.’

Als een van de weinige collega’s is Boogers nog aanwezig op de presentatie van Dagelijks werk op 5 april 2018, die ze – heel bewust – alleen voor haar lezers organiseerde, niet voor relaties, bij boekhandelaar Arno Koek in Heemstede. Hij blikt terug: ‘De mooiste laatste ontmoeting die we allebei konden bedenken: jij met je lezers, in het stralende middelpunt, en nog altijd krachtig, gewapend met de – vaak zwartgallige – humor die je zo vertrouwd is, maar ook met een serieuze toon als het besproken thema daarom vraagt.’ Zij bedankt hem ten slotte ‘voor je vriendschap, hoe vaak kan het gebeuren dat je op de drempel van het leven nog zoveel rapport met iemand ontwikkelt?’

Bij hun enige privé-ontmoeting in haar huis in Heemstede geeft Dorrestein aan Boogers een ontroerend cadeau, de antieke Continental typemachine die op het omslag van het boek is afgebeeld. Hij neemt haar geschenk niet aan omdat hij geen ‘erfenis’ wil. De machine blijft op de uitgeverij staan tot haar dood in mei 2018. Zijn cadeau aan haar en Dorresteins vele lezers is het ‘In Memoriam’ waarmee het boekje besluit: ‘Schenk woorden en blijf’.

Petra Teunissen

Alex Boogers en Renate Dorrestein – Buitenstaanders in brieven. De Arbeiderspers. Privé-domein 333. Amsterdam / Antwerpen. 240 blz. € 24,99.