Niet alleen de avond is ongemak

Ongeveer acht jaar na haar bekroonde debuutroman Dochter komt Lenny Peeters nu met Schilfers, een roman over hoe een splinterbom van trauma, misbruik en manipulatie een gezin totaal ontwricht. De inkijk in de menselijke ziel die Peeters voorschotelt is duister en ongemakkelijk. En toch heeft het verhaal een verslavende aantrekkingskracht. In het Latijn noemen ze zoiets ‘tremendum et fascinans’, iets dat tegelijk afstoot én fascineert.

Tijdens een zomervakantie met hun ouders begin jaren 80 geraken broer en zus Felix en Louise betrokken bij een traumatische gebeurtenis. Het lijkt erop dat Felix in een speelhut seksueel misbruikt wordt door een man en dat diezelfde man ook ‘leuke spelletjes’ doet met Louise.

Beide personages reageren heel anders op die ervaring. Felix ontspoort en begint stemmen te horen, een zeurstem, een peststem en een vieze stem die zijn geest meer en meer lijken in te palmen. Hij begint ook dwangmatig zijn handen te wassen, wat hem gekloofde en schilferende handen oplevert. Louise van haar kant ontpopt zich tot een meester-manipulator die het gezin langzaam maar zeker richting afgrond duwt.

Het verhaal maakt sprongen in de tijd en ook het vertelperspectief wisselt voortdurend. Als lezer moet je daarbij voortdurend op je hoede zijn, want je wordt al eens op het verkeerde been gezet en elke kruimel informatie is van tel. Je weet ook niet wie betrouwbaar is en wie niet en waar precies de grens ligt tussen waan en werkelijkheid.

Wanneer het verhaal een sprong maakt naar 2009 blijft er van het gezin weinig meer over dan wat smeulende puinhopen. De vader is van de radar verdwenen, de moeder lijkt ten onder te gaan aan slapeloosheid en vergeetachtigheid en ze gaat zwaar gebukt onder de ijzeren greep van dochter Louise. Met Felix is het intussen ook bergaf gegaan. Hij leeft afgezonderd in een boshut en de stemmen in zijn hoofd lijken de macht gegrepen te hebben. Hij had nochtans voordien een gezinnetje uitgebouwd, maar ook die bubbel spatte pijnlijk uit elkaar nadat er sprake was van een omstreden kindertekening. De enige constante in heel de ontrafeling van het gezin is Louise, zij lijkt haar destructief-manipulatieve zelf te zijn gebleven.

Dat het boek ondanks die donkere thematiek toch uiterst leesbaar blijft, heeft alles te maken met de broeierige en suggestieve sfeer die Peeters stelselmatig oppookt. Het verhaal staat bol van de beladen beelden – bijvoorbeeld de manier waarop dieren doorheen het boek behandeld/mishandeld worden – en Peeters speelt behendig met licht-donkercontrasten, spiegelmotieven, enzovoort. Het leidt bij de lezer tot een soort voortdurend ongemak, een vorm van onbehagen dat je kan bekruipen bij verhalen met een rijke en duistere verbeeldingskracht.

Wie nog op zoek is naar een luchtig zomerboek dat lekker ontspant met een caipirinha in de hand zoekt dus misschien best wat verder. Maar wie ook aan de rand van een zwembad geen probleem heeft met een verhaal dat vakkundig de keel dichtknijpt kan zichzelf een groot plezier doen en Schilfers meenemen in de reiskoffer.

Maarten De Rijk

Lenny Peeters – Schilfers. Prometheus, Amsterdam. 224 blz. € 21,99.