Het tragisch lot van de stervioliste

Hoe zou het iemand zijn vergaan als hij of zij niet door een tragisch lot uit het leven gerukt zou zijn? De John F. Kennedy’s en Amy Winehouses van deze wereld spreken tot de verbeelding. Linde Verjans, violiste bij het Antwerp Symphony Orchestra, won twee jaar geleden de eerste prijs van een schrijfwedstrijd van Standaard Uitgeverij met een novelle over de in 1949 tragisch verongelukte stervioliste Ginette Neveu, die zo veelbelovend was. Dat werk, Ginette, is nu in uitgebreidere vorm verschenen bij het Tzara-fonds van die uitgever.

De met de voornaam van de verongelukte violiste getooide kleine (debuut)roman met een jeugdfoto op het voorplat, loopt niet chronologisch de door de omstandigheden te korte lijst met prestaties van Neveu af, maar stelt vooral scherp op wat haar vroege en onverwachte dood met de geschokte achterblijvers deed.

Onder hen Etienne Vatelot, de zoon van een befaamde, door talloze muzikale grootheden bezochte, vioolbouwer, die later in de voetsporen van zijn vader trad. Hij is nu oud en worstelt nog steeds met het einde aan hun bijzondere artistieke relatie, die tussen de stervioliste en de man die haar voorzag van het beste wat een instrumentbouwer kan bieden.

Zijn vader had precies aangevoeld welke viool en welke strijkstok bij haar kwaliteiten en persoonlijkheid pasten. De ware vakman aan het werk, zoals de zoon dat later ook werd. Als hij, de zoon, leest dat ze om het leven is gekomen omdat haar vliegtuig tegen een berg op de Azoren is gevlogen, verbaast hij zich over het toeval dat hij niet aan boord was. Zoals wel de bedoeling was geweest, wat hem in zijn latere jaren opzadelde met een diep schuldgevoel. Mede omdat hij destijds juist een bij voorbaat kansloze romantische toenaderingspoging had gedaan:

De volgende dag had ze me opgebeld en zonder enige emotie meegedeeld dat ik beter niet mee kon gaan met het vliegtuig en in plaats daarvan best met de boot nakwam. Het idee de hele tournee met me opgescheept te zitten moet haar danig tegen de borst gestuit hebben. (…) Wat was er precies door mijn hoofd gegaan toen papa me over het ongeluk vertelde? Was het opluchting dat ik aan de dood was ontsnapt? Of was ik opgelucht dat ik haar niet meer onder ogen hoefde te komen?

Onverwerkte gevoelens over de wreedheid van het lot, spelen een grote rol in Verjans’ roman. Moeder Marie-Jeanne, bijna honderd en veroordeeld tot een rolstoel, leefde lang samen met Ginette, die nooit uit was op een relatie met een mens, omdat de muziek haar alles was. De bejaarde dame blijft piekeren.

Er zijn nog twee personen die hun verhaal doen, afgewisseld met allerlei gebeurtenissen uit Ginettes leven en bewijzen van haar uitzonderlijke kwaliteiten. Dat is Margarete, een vrouw uit het publiek, die door Ginette herkend werd als een ware bewonderaar en soms samen met haar mocht spelen. En Ginettes broer Jean, die door toeval meevloog en tegelijk met haar verongelukte, maar als een geest blijft rondzweven. Margaretes verhaal is misschien wat al te larmoyant (‘Zwarte vlekken vloeiden over mijn gezicht’, ‘Het verdriet golfde uit mij als gal, het kwam van diep en smaakte bitter. Ik huilde als een dier’), dat is niet het geval bij de andere personages.

Ginettes verhaal dat met Verjans’ omwerking tot roman kan voortleven, is in de eerste plaats intiem, ernstig en gevoelig, bovendien voorzien van opmerkelijke kleine gegevens. Zoals het tegelijkertijd met Ginette bij de crash om het leven komen van de destijds beroemde bokser Marcel Cerdan, geliefde van Edith Piaf. Het verscheiden van de sportman kreeg, zoals dat tot de dag van vandaag gaat, veel meer aandacht in de media. Maar ook laat ze uitkomen dat Ginettes violen mogelijk zijn verpatst door vissers die de rampplek plunderden voor de autoriteiten er aankwamen.

Spectaculair is Ginette nergens, maar daar is het ook het verhaal niet voor. De roman doet wat dat betreft wel denken aan het in vertaling ook bij Tzara uitkomende werk van de Frans-Japanse auteur Akira Mizubayashi, waarin de grote betekenis van muziek, gekoesterde en niet zelden geteisterde muziekinstrumenten, maar ook een diepe verbondenheid met het verleden een voorname rol spelen.

Verjans’ persoonlijke deskundigheid en nieuwsgierigheid zijn voor haar als auteur daarnaast een voordeel bij het weergeven van het bijzondere levensgevoel dat professionele musici moeten ervaren. Het geeft Ginette, al speelt fictie een voorname bijrol, ook een authentiek karakter.

André Keikes

Linde Verjans – Ginette. Tzara – Standaard Uitgeverij, Antwerpen. 112 blz. € 22,99.