Een feministische Franse western

Er zijn zeer uiteenlopende redenen om het veeleisende Parijs te verlaten. Alexis Zagner, een nationaal beroemd toneel-ego, komt doodleuk niet opdagen aan de vooravond van een belangrijke première. Aurore, zonder achternaam, want ze is een onopvallende vrouw met een bullshitbaan, kan haar bestaan niet meer aan. Beiden gaan naar het westen, zoals in alle Westerns. Maria Pourchet schreef haar nieuwe roman Naar het westen naar de grammatica van dat genre. Met Molières Dom Juan in een hoofdrol. Het is dan ook een buitengewone roman.

Vluchten naar de vrijheid, of wat daar voor doorgaat, gaat altijd westwaarts (‘de schijnzekerheid dat je terug naar af gaat’), weet de vertellende stem, die de bepaald niet altijd rationele gedragingen en gedachten van de twee hoofdpersonages geregeld becommentarieert (‘Nu kunnen we ons voorstellen hoe Alexis vertrok, een beetje als een cowboy, in de stofwolken van de dageraad (…) ’) In Frankrijk kom je dan in het zuidwesten van het land terecht, waar in het verleden al heel wat iconische vrijheidszoekers hun nieuwe domicilie vonden. Pourchet verwijst er even naar; Frankrijks wilde westen.

Aurore heeft een zoon, geen man. Het nog jonge ventje heet Cosma en heeft belangstelling voor esoterische zaken, net als Aurora’s overleden moeder, die haar een huis naliet in dat zuidwestelijke stukje van het land. Tenminste, dat meende ze. Dat moeder het had verkocht voor een lijfrente, daar kwam ze pas achter toen de voor zijn Parijse leven gevluchte acteur kwam mededelen dat het nu zijn huis was.

Al snel blijkt Alexis zo’n man te zijn die vrouwen plukt, gebruikt en huilend achterlaat zonder daar zelf enige gewetensnood aan te ontlenen. Aurore, die zichzelf had wijsgemaakt dat ze wel zonder anderen, ook mannen, kon leven, deelt echter al snel het bed met de grootheid, die beweerde door het toeval van autopech in haar buurt verzeild te zijn geraakt:

De welkomstparing had in ieder geval als gunstig gevolg gehad dat ze nu op hun gemak waren, en qua personal space is dat een voordeel. Er hoefde niet meer de afstand in acht te worden genomen waarbij je je iedere vijf minuten verontschuldigt. Ze waren als vanzelf close. Zo kan ze uit voorzorg het kopje uit zijn hand pakken – het kopje waaraan hij zich meer lijkt vast te klampen dan andersom.

Pourchet gebruikt de twee sterk verschillende levensverhalen voor het achterliggende, veel grotere verhaal, over de ongelijke levensuitgangspunten van vrouwen en mannen, maar ook de onontkoombaarheid van seksuele begeerte en de stroperige maatschappelijke bewustwording van het een en ander. Klinkt misschien nogal zwaar, maar is dat allerminst. Pourchet is een schrijfster, die je vrijwel elke alinea verrast door haar buitengewoon inventieve geest. Formuleringen, dialogen, ritmes en perspectieven wisselen voortdurend en nergens dreigt ook maar een spoor van een gemeenplaats. Hoe vaak lees je nou een roman, waarbij je tijdens het lezen van vrijwel elke bladzijde wel hardop een enthousiaste krachtterm uit.

Door Molières Dom Juan te gebruiken, de laatste hoofdrol van Alexis, die dus opeens verdwijnt, en daarmee een ware toppositie lijkt vrij te maken voor een actrice in een klassieke mannenrol, kan Pourchet het te verwachten feministische enthousiasme schetsen. Terwijl Alexis natuurlijk allerminst een man is voor feministisch gejuich. Maar voor even is dat toch de situatie. Tot Chloé, een van zijn eerder ‘ingesponnen’ en misbruikte vrouwen, zelfmoord pleegt nadat ze bij advocaten en media geen gehoor kreeg voor haar pijn. Aurore schrikt van het verhaal en van zichzelf, want Alexis blijft haar aantrekken:

Voorlopig wil ze alleen met woorden in zijn buurt komen. Wie weet in welke krochten ze kon belanden. Eén ding is zeker: een kaars zijn bij een man die haar uitblaast, dat wil ze niet meer.

Is Naar het westen daarmee een feministische roman? Ja, maar het is Pourchets verdienste dat dat geen eendimensionaal feminisme is. Haar roman is prachtig in balans. Ze laat trefzeker uitkomen hoe het onaantastbare patriarchaat eeuwenlang zijn gang kon gaan, maar niet minder welke biologische en culturele invloeden daar ook een voorname rol in spelen. En dat geschreven op een manier, door Manik Sarkar ook vertaald op een manier, die ontzag inboezemt.

André Keikes

Maria Pourchet – Naar het westen. Vertaald door Manik Sarkar. Meulenhoff, Amsterdam. 256 blz. € 22,99.