Fictie als opiniestuk

Fictie doet het niet goed op het internet. Of dat beweert Elenor Stern, een van de meer interessante literaire stemmen op TikTok en Substack, toch in een van haar stukken. In tegenstelling tot de vloedgolven aan opiniestukken en persoonlijke essays die het internet momenteel overspoelen, lukt het fictionele verhalen vaak maar moeilijk om viraal te gaan. Dat gebeurt volgens Stern alleen met verhalen die een bepaald soort stijl hanteren: ‘The prose is stark and readable. The world is recognizably our world, the real world […] The themes are announced baldly, so that we know off the bat which real-world hot-button issue we’re dealing with.’ Dit zijn verhalen als ‘Cat Person’ van Kristen Roupenian of ‘De feminist’ van Tony Tulathimutte. ‘It’s fiction as think piece,’ merkt Stern erover op, ‘fiction as illustrative tool for a nonfictional conversation.’

‘De feminist’ is de opener van het onlangs naar het Nederslands vertaalde Afwijzing. Of we hier van een roman of een verhalenbundel moeten spreken, wordt ietwat in het midden gelaten. Op het omslag wordt er slechts van fictie gesproken, maar feit is dat het boek uit zeven los van elkaar te lezen, maar onderling – zowel thematisch als qua plot – met elkaar verbonden verhalen bestaat. In ‘De feminist’ ontmoeten we een man die alle uiterlijkheden in huis heeft gehaald om al moderne metroman door het leven te gaan – hij is slim, belezen, vriendelijk, een uitgesproken ally van alles wat maar queer, BIPOC en vrouw is – maar die er ondanks dat niet in slaagt om een relatie te krijgen. Hij wijt dit zelf aan zijn te smalle schouders, maar als lezer begin je al snel door te krijgen dat we hier met een incel in schaapskleren te maken hebben.

In alle verhalen van Afwijzing speelt Tulathimutte met dit soort internet archetypes wiens verlangens hij vervolgens binnenstebuiten keert: een vrouw die die ene one-night stand maar niet uit haar hoofd kan ze zetten, een seksverslaafde voor wie de werkelijkheid niet aan de fantasie voldoet en een techbro die zo volledig in zijn efficentiedenken opgaat dat hij de verlangens van anderen uit het oog begint te verliezen. Een voor een blaast Tulathimutte hun levens op tot groteske tragedies – vol barokke zinnen met eindeloze hoeveelheden referenties naar online cultuur – waarbij de lezer hun ondergang vaak al van ver van tevoren ziet aankomen. Dat wijst meteen op een zwakte in deze verhalen. Als deze personages het hadden aangedurfd om ergens ook maar een druppeltje kwetsbaarheid in hun leven toe te laten, dan waren veel van hun problemen waarschijnlijk als vanzelf opgelost.

Doordat Tulathimutte in elk verhaal dezelfde zetten telkens weer lijkt te herhalen, wordt het lezen van Afwijzing op den duur een behoorlijke kwelling. Hoewel de thematieken die worden aangestipt interessant genoeg zijn en Tulathimutte er een duidelijke signatuur en filosofie op nahoudt, blijven deze verhalen op het eind van de dag toch vooral dat: filosofieën. Door hun afstandelijke en karikaturale toon, willen ze maar niet tot leven komen. Die afstandelijkheid wijst overigens misschien ook op een dieperliggend probleem waar veel romans en verhalen die het internet in literatuur proberen te vangen mee lijken te kampen. Het internet is immers gewoon vooral leuk als je er zelf in zit. Als je er zelf aan mee mag doen. Er uit derde hand over lezen is gewoonweg een beetje saai.

Al deze kritiek heeft Tulathimutte natuurlijk zelf ook allang aan zien komen. Daarom dat hij als laatste verhaal een zogenaamde afwijzingsbrief van een uitgeverij heeft opgenomen, waarin hij een voor een analyseert wat er allemaal wel niet aan zijn verhalen zou deugen. Hoewel dit wederom een grappige gimmick is, is dit ook wel de zoveelste dubbele bodem die je in Afwijzing voor je kiezen krijgt. Dubbele bodems die je, als het witte konijn van Alice in Wonderland, niet dichter bij de kern van dit boek brengen, maar je er alleen maar verder van afleiden. Laat het gaan, lijkt Tulathimutte, tussen de regels door tegen zijn personages te willen zeggen. Laat al dat slachtofferschap en al dat denken over dat slachtofferschap nu toch eens eindelijk gaan en focus je op wat er daadwerkelijk toe doet. Misschien had Tulathimutte zich tijdens het schrijven van dit boek wel wat meer aan dat devies mogen houden. Misschien moet hij zich in het vervolg zelf toch ook iets minder in het denken en iets meer in het voelen gaan verdiepen.

Jonathan van der Horst

Tony Tulathimutte – Afwijzing. Uit het Engels vertaald door Arjaan en Thijs van Nimwegen. Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. 272 blz. € 23,99.