Het kleine geluid dat ver draagt

Af en toe tref je van die titels die, ondanks de bescheiden omvang, werkelijk goed raak zijn, waardoor het maar weer eens duidelijk wordt dat al de opsmuk onnodig is. Stop met het kopiëren en plakken, schrijf vanuit het hart, gebruik misschien, als een soort bliksemafleider van het volle hoofd, van het overvolle verhaal, weer eens een pen en papier om de essentie uit te werken.

De liefde van de Franse schrijver en scenarist François Bégaudeau is een voorbeeld van een dergelijke beklijvende tekst waar geen woord te veel in staat, die door een zekere terloopsheid waarmee een paar levens worden geschetst, waarachtig wordt. Oprechtheid met een heerlijke nonchalance gebracht. En waarom zou je aan een dergelijke dagelijkse viering van het dagelijkse leven ook een vergezochte, ‘poëtisch verantwoorde’ titel geven Net zoals de tekst zijn de geschetste levens buitengewoon in hun gewoonheid. Het heeft geen nut om dat extra in te kleden. Het kleine geluid draagt juist veel verder. Het draait om de liefde, en nergens anders om. Noem het beestje dan gewoon bij de naam.

We doorlopen in deze novelle plus, nee, roman, de levens van Jacques en Jeanne Moreau. Ja, ze heeft dezelfde naam als de bekende actrice, maar heel gevat reageert onze Jeanne met het grapje ‘dat zij eerder zo heette’. We beginnen hun relatie te volgen in het begin van de jaren zeventig en leven met hen door tot zo’n beetje het heden. In die zin is het ook een opgroeiboek van onze tijd.

Alle valkuilen komen voorbij, maar op een of andere manier maakt de benadering van Bégaudeau het weer ‘nieuw’, frist de tekst op een originele manier het geheugen weer op, doet je beseffen dat we allemaal op een of andere manier in dezelfde wereld leven.

Een aangename bijkomstigheid van de ‘sobere’ verteltrant van de schrijver, is dat we hier – iets wat is toe te juichen – ook verlost zijn van dialogen waarin nog eens expliciet moet worden opgemerkt wie wat zegt.

Het ‘zegt hij’, ‘zegt zij’ et cetera komt op een gegeven moment in andere boeken je neus wel uit. Het heeft iets uitleggerigs, is zelden nodig. Laat het duidelijk zijn in de voorgaande tekst wie er aan het woord is. Het zorgt voor krachtige dialogen, maakt een twist mogelijk, een frappe aan het einde van een alinea.

Bégaudeau weet in een enkele alinea een flinke draai te geven aan een biografie. In het begin van de alinea is Jeanne net zwanger, aan het einde heeft ze het kind al gebaard. Geen tijd om te verprutsen, geen onnodige uitweidingen. Het leven gaat al snel genoeg, de leestijd is te kostbaar voor expliciete uitleg.

In den beginne in de jaren zeventig is Jeanne, terwijl ze haar moeder helpt bij het schoonmaken van een sporthal, heimelijk verliefd op basketbalster Pietro. Te hoog gegrepen, weet ze ergens wel. Hij komt ook geregeld voor een kamer voor korte tijd in het hotel waar Jeanne nachtportier is. Deze Pietro en wat er eventueel alsnog zou kunnen gebeuren zorgt voor een doorlees-ervaring, ook nog eens gestimuleerd door – dank, dank, dank – het ontbreken van hoofdstukken, van witregels zelfs. Het is de cadans van het leven dat door deze vorm aangenaam dwingend is. Hulde. Echte literatuur heeft geen voorgekauwd stramien nodig, echte lezers geen uitleg, geen gemakkelijk opgedeelde brokstukken.

Guus Bauer

François Bégaudeau – De liefde. Vertaald door Lies Lavrijsen. Uitgeverij Tzara, Antwerpen. 93 blz. € 22,50.