De ijzeren macht van de aristocratie

Isabel Allende is al 82, maar nog lang niet uitgeschreven. Mijn naam is Emilia del Valle, de nieuwe historische roman van de populaire Chileens/Amerikaanse schrijfster, gaat over de Chileense burgeroorlog van 1891.

Het verhaal van Emilia, een jonge vrouw uit San Francisco die ervan droomt journalist te worden, begint heel vlot. Allende kan uitstekend vertellen en Emilia is een aantrekkelijke protagonist: intelligent, eigengereid en niet preuts. Het lukt haar inderdaad om columnist bij het dagblad The Examiner te worden. Als Emilia in 1891 naar Chili trekt om verslag uit te brengen van de burgeroorlog daar, grijpt ze de kans om het Chileense rijkeluiszoontje te zoeken dat haar verwekt heeft, maar haar moeder direct in de steek liet. De scènes waarin de dochter haar stervende vader ontmoet, zijn naar mijn smaak wel erg zoet. En natuurlijk ontdekt Emilia niet alleen haar vader, maar ook haar grote liefde in Chili. Deze romantische passages contrasteren sterk met de bijzonder gruwelijke scènes waarin Allende de twee grootste veldslagen van de burgeroorlog beschrijft. Het was een goede greep om deze oorlogshandelingen te verslaan vanuit het perspectief van de marketentsters: de vrouwen die met de troepen meereisden om ze te voeden en de gewonden te verzorgen. Emilia trekt met deze vrouwen op rondom de Slag bij Concón op 21 augustus 1891. Bij de volgende veldslag, rond Valparaíso, werkt Emilia in het ziekenhuis. Een deel van de historische gebeurtenissen wordt gepresenteerd als column van Emilia in haar krant The Examiner, zoals haar ontmoeting met president Balmaceda. Balmaceda’s tegenstanders, de ‘congressisten,’ winnen de burgeroorlog, maar voor Emilia, haar geliefde én de lezers zijn de avonturen in Chili dan nog niet voorbij.

In Allendes eerste boeken, vooral Het huis met de geesten, was het Zuid-Amerikaanse magisch realisme nog nadrukkelijk aanwezig, een stijl waarin realistische en fantastische elementen samenvloeien. Mijn naam is Emilia del Valle daarentegen is grotendeels felrealistisch en expliciet. Het bloed stroomt soms van de pagina’s en alle gevoelens worden (te) uitvoerig beschreven. Pas in de epiloog komen magische elementen voor. Trouwe lezers van Allendes oeuvre zullen vooral de overeenkomsten tussen de schrijfster en haar hoofdpersoon opvallen. Net zoals Emilia werd Allende opgevoed door een liefhebbende stiefvader. Emilia heeft dezelfde feministische ideeën als haar schepper, die veel over vrouwenrechten publiceerde en een veel bekeken TED-talk over gepassioneerd ouder worden hield. En net als Emilia heeft Isabel Allende een fascinatie voor het dunbevolkte zuiden van Chili.

In een interview in Trouw zegt de schrijfster:

Ik zag pas achteraf dat Emilia een alter-ego is, dat moesten anderen me vertellen. Het was me te doen om die burgeroorlog en om de parallellen die er waren met de staatsgreep van 1973, toen de sociaaldemocratische president Salvador Allende, mijn achter-oom, door generaal Augusto Pinochet van de macht werd verdreven.

Dat is goed gelukt. De Chileense burgeroorlog van 1891 is weliswaar heel ver van ons Nederlandse bed, maar de paralellen met de huidige oorlog in Europa en de spanningen rond de Amerikaanse mondiale invloed zijn akelig actueel. Het is ook duidelijk waar Isabel Allende’s politieke sympathieën liggen. Door de ogen van Emilia maken we kennis met het onrecht jegens (mijn)arbeiders, mensen met een beperking, huispersoneel en de inheemse bevolking van Chili. Vooral de katholieke kerk, gesteund door de Chileense aristocratie, krijgt er stevig van langs. Toch probeert Emilia een ‘professionele neutraliteit’ te handhaven.

Ik geloofde dat Balmaceda echt probeerde de rechten van de gewone man te verdedigen en de ijzeren macht van de aristocratie te breken, maar ik had ook gehoord dat hij met grote wreedheid optrad en dat zijn motieven niet bepaald verheven waren. Ik wist niet wat ik ervan moest denken. Wat was de waarheid?

Dé waarheid was in 1891 al ver te zoeken en is nog steeds zoek. Isabel Allende kan hier nog jarenlang romans over schrijven.

Petra Teunissen

Isabel Allende – Mijn naam is Emilia Del Valle. Vertaald door Rikkie Degenaar. Wereldbibliotheek, Amsterdam. 368 blz. € 24,99.