In de schaduwen van gisteren

Als u denkt dat alle boeken die tegenwoordig verschijnen het werk zijn van twintigjarige neerlandici, is hier een tegenvoorbeeld. De schrijver Jan D. Westerman is geboren in 1933, volgde een scheepvaartopleiding en was achtereenvolgens werkzaam bij de sleepvaart en bij een havenbedrijf in Vlaardingen. Pas na zijn pensionering vond hij de tijd om boeken te gaan schrijven. Eerst verschenen ze in eigen beheer, maar sinds vorig jaar komen er herdrukken uit bij een officiële uitgever. Van Westermans eerdere beroep is nog het een en ander te merken doordat de personages over uitvoerige technische kennis inzake vooroorlogse scheepsbouw blijken te beschikken.

Zelf karakteriseert de schrijver zijn werk als ‘avontuurlijke SF-Fantasy’. In het geval van Storing is inderdaad sprake van een technologische omwenteling die het leven van iedereen diepgaand beïnvloedt, dus in zoverre is het SF, maar die omwenteling is volledig in strijd met de natuurwetten, wat niemand van de hoofdpersonen opvalt, dus in die zin is het fantasy. De voornaamste reden om het boek te willen lezen is niet die premisse, maar de worsteling te overleven in een maatschappij die volledig is ingestort, wat op een uiterst spannende manier is beschreven. Niet alleen moeten de personages op zoek naar voedsel en drinkbaar water, ook hebben ze te kampen met sektes en bendes die zich van de slinkende voorraden meester hebben gemaakt.

Die onwaarschijnlijke premisse is dus dat op een bepaald ogenblik overal ter wereld geen elektriciteit meer bestaat. Niet alleen dat de netwerken zijn uitgevallen, ook zonnepanelen en generatoren doen het niet meer. Zelfs magneten hebben plots hun kracht verloren. Maar let op: dat is alleen zo voor technische toepassingen van elektriciteit. De hersenen van de hoofdpersoon blijven prima werken, dus blijkbaar zijn de neuronen immuun voor het verschijnsel. Ook valt de materie niet uiteen tot soep van ongeladen deeltjes, dus de elektronen hebben hun lading kennelijk behouden. Plottechnisch is dat natuurlijk wenselijk, want in een oersoep van voormalige elektronen zijn weinig avonturen te beleven.

Er wordt wel een zwakke poging gedaan een soort SF-rechtvaardiging voor het verschijnsel te geven (er is een onbekend ruimtevaartuig in de buurt gesignaleerd), maar verder dan die plichtmatige vermelding gaat het niet. Ook groeien er aan de kust plotseling grote planten van buitenaardse oorsprong, wat in samenhang met de zoektocht door een ingestorte maatschappij het boek sterk aan The Day of the Triffids van John Wyndham doet denken. Erg geloofwaardig is het allemaal niet, maar zulke kritiek mist de kern: het boek is bovenal erg spannend en zo beeldend geschreven dat de lezer alle ontsnappingen en achtervolgingen ademloos meemaakt.

Een andere kanttekening heeft te maken met de huidige toestand in de wereld: gruwelijke oorlogen, razendsnel verslechterend klimaat, opkomst van politieke autocratieën, isolement en zwakte van Europa. Dat het leven zoals we dat de laatste tachtig jaar hebben gekend wel eens kan worden opgevolgd door een aanzienlijk onaangenamer bestaan wordt met de dag waarschijnlijker. In de schaduwen van morgen, om met Huizinga te spreken, is het moeilijk je druk te maken om een bedreiging die evident uit de lucht gegrepen is. Griezelverhalen zijn gewild zolang de realiteit niet griezelig is. In die zin ademt het boek, spannend als het is, nog de rustige tevredenheid van de jaren negentig.

Lex Bijlsma

Jan D. Westerman – Storing. Iceberg Books. 700 blz. € 24,99.