Een waakhond gaat fietsen

De bouwfraude, het kindermisbruik in de katholieke kerk, de kleine en de niet zo kleine corruptie van Limburgse bestuurders, de financiële strapatsen van lid van de Eerste Kamer voor de PVV, voormalig adviseur van Trekhaak BV en coalitie-verkenner Gom van Strien, het zijn maar drie voorbeelden uit vele van affaires die onderzoeksjournalist Joep Dohmen blootlegde. Eerst in het Limburgs Dagblad, de laatste 25 jaar in NRC-Handelsblad. Maar na 40 jaar onderzoeksjournalistiek hield Dohmen het op 1 mei 2024 voor gezien. Heel lang had hem nauwelijks gedeerd waar hij nu geestelijk en lichamelijk last van begon te krijgen: de druk, de dreigementen en het gescheld. ‘Tuig van de richel,’ zei Geert Wilders destijds, over journalisten in het algemeen, maar in het bijzonder over Dohmen.

(Het is goed om je te realiseren wat hier gebeurt. Wilders schuift Van Strien naar voren voor een belangrijke politieke taak, vervolgens licht een journalist een tegel en stelt – met bewijzen! – vast dat Van Strien allebehalve integer is geweest en behoort tot het slag van de graaiers, waar Wilders zich zo fel tegen pleegt af te zetten. Van Strien moet worden teruggetrokken. De journalist die Van Striens tegel heeft gelicht krijgt geen applaus van Wilders, maar het verwijt tuig van de richel te zijn. De inbox van de laatste stroomt vervolgens vol met dreigementen en scheldpartijen. In Nederland is dat inmiddels, om met Sjeng Desmet te spreken, usance. Dit alles terzijde).

In een open, democratisch land worden de macht en de machtigen kritisch gevolgd en gecontroleerd. De journalistiek vervult daarbij een sleutelrol. Waar integriteit niet veel meer is dan ‘alleen verboden dingen doen als niemand meekijkt’, moeten journalisten permanent meekijken. Kritisch en wantrouwend.

Dohmen stopte dus. En wilde af van de frustratie en de stress in zijn lijf. Liefst snel en daarom besloot hij tot een solo-fietstocht die begon in Aken, waar de zogenaamde Vennbahn begint, een lang fietspad aangelegd over het traject van een opgeheven spoorlijn. In elf dagen zou hij de dertienhonderd kilometer afleggen die naar Le Grau-du-Roi voerde, aan de Middellandse Zee. Hij schreef over die tocht Tuig van de richel.

Strakke planning die nauwelijks rekening houdt met slecht weer onderweg, niet echt getraind, flinke afstanden en een elektrisch hulpmotortje op de fiets dat hem nog niets eens uit een kuil in de weg kan trekken, laat staan een heuvel helpt beklimmen. Je zou denken dat je op die manier minstens evenveel frustratie en stress opbouwt, als je ermee zou kunnen kwijtraken. Tot die conclusie komt Dohmen ook, als hij de eerste dagen tot driemaal toe een Duitse fietser inhaalt (?!) die op weg is naar het verre Santiago de Compostella. De Duitser legt Dohmen uit dat hij geen planning heeft, omdat hij fietst om te fietsen en het niet uitmaakt wanneer hij aankomt. Dat je ook zonder planning, plan en dagschema’s aan zo’n project kunt beginnen, is voor Dohmen een eye-opener.

Gelukkig is Dohmen fit, niet het minst dankzij zijn hardloopgroep. Gegeven dat de Dohmens nogal vroeg het loodje plegen te leggen wegens hartfalen, doet hij er goed aan flink te bewegen. In de wetenschap echter dat de hardlopers niet zozeer later sterven, als wel fitter.

Tuig van de richel, geschreven in een vlotte stijl en met de nodige zelfspot, bestaat niet alleen uit een verslag van de fietstocht. Tijdens het ronddraaien van de trappers doemen natuurlijk herinneringen op. Aan vakanties met vrouw en kinderen, maar ook aan zijn ervaringen als onderzoeksjournalist. Lezers van Dohmens generatie zullen onmiddellijk de naam herkennen van de man die, zo laat hij in Tuig van de richel weten, zijn grote voorbeeld is geweest: Rudie van Meurs (Vrij Nederland, Trouw, VPRO). Als hij, weer thuis, aan het dagboekverslag van zijn fietstocht werkt, ontvangt hij van Van Meurs, vijfentachtig inmiddels, een sms’je, waarin deze hem een hart onder de riem steekt en zegt dat de journalistiek hem nog nodig heeft. Ik denk dat we nog wel van Dohmen zullen horen en dat de Limburgse bestuurders niet moeten denken dat deze waakhond schoothond is geworden.

O ja, Joep Dohmen, emeritus-hoogleraar Wijsgerige en Praktijkgerichte Ethiek is niet dezelfde als deze Joep Dohmen, journalist.

Hans van der Heijde

Joep Dohmen – Tuig van de richel. Alfabet, Amsterdam. 190 blz. € 19,99.