Meerdere liefdes naast elkaar

Gewoon altijd maar doorgaan op de automatische piloot, of het leven je toelacht of niet, je moet het maar kunnen. Nicolas Mathieu volgt in De open hemel een man en een vrouw, die dat niet willen of kunnen en hun toevlucht zoeken bij elkaar. Buiten hun vaste relaties om, even niet alles rationeel beschouwend, maar voor de lust en de zo broodnodige energie.

Zes jaar zien de twee elkaar, dan weer hier, dan weer daar. Hij is de verteller, maar wie hij precies is komen we niet te weten. Ook haar naam valt niet. Is ook niet nodig, ze staan symbool voor de velen die even afkoppelen, om daarna met hernieuwde energie terug te keren naar ‘normaal’. Eenvoudig is dat overigens niet, want ze zien elkaar vaker niet dan wel, dus liggen de verwachtingen en teleurstellingen dicht bij elkaar.

Nicolas Mathieu mag je wel de grote schrijver van het hedendaagse, verloederende Frankrijk noemen, met in het oog springend De uitzichtlozen (2018), winnaar van de Prix Goncourt. In zijn werk geen gekir op Seine-bruggen of champagne op de Eiffeltoren, maar de confronterende realiteit van gewone mensen.

Toch is De open hemel niet, zoals genoemde roman en het latere Connemara (2022) alleen maar gericht op waar het aan schort in het Frankrijk van deze tijd. Ja, maatschappijkritiek ontbreekt ook nu niet, maar het verhaal schetst vooral een ontsnappingsmogelijkheid, waarvan de betrokkenen zelf heel goed weten dat die slechts tijdelijk kan zijn. De liefdespartners gebruiken Instagram om op voor de buitenwereld anonieme manier te communiceren. Wel zichtbaar voor de wereld, ‘ een etalage’, wat het extra spannend maakt, maar toch veilig. Want over wie het gaat weet verder niemand. Maar de melancholie roert zich vrijwel voortdurend.

Kijk ons toch. Ieder in een andere stad, alleen tussen de rest. We hebben intussen herinneringen en wonden. We hebben samen ontbeten, nachten naast elkaar geslapen, aan waterkanten gezeten, gehuild en te veel gedronken. Een heel gestolen leven, duizend clandestiene minuten op ons armzalige cv. Kijk ons toch. Hoe goed het met ons gaat.

De open hemel is een novelle, maar met de allure van een roman, al is de inhoud vooral registrerend. Je voelt wel aan dat er een verloop is in de heimelijke relatie, maar het is niet een verloop met een hard plot. Wel met een heldere boodschap: realiseer je dat je maar één leven hebt, dus kies voor jezelf en niet voor je toch nooit tevreden werkgever, die je alleen maar gebruikt. Ook met de hoopvolle aanwijzing dat er altijd weer nieuwe jonge mensen zullen komen die hun levens beginnen met een constructieve geest.

Op twee plekken zit er een knip in dit boek, die het perspectief een duw geeft. Opeens spelen herinneringen de hoofdrol en daarna, filosoferend, de levens van anderen, omdat het verhaal van seks en liefde universeel is en altijd zal blijven. De bijrollen voor het zoontje en de oude vader van de verteller maken dit fijnzinnige relaas compleet: de ene liefde kan zonder problemen bestaan naast de andere. Dat ook deze kleine roman weer een verbinding heeft met het provinciale Épinal, in het noord-oosten van Frankrijk, waar Mathieu geboren werd, laat uitkomen hoezeer diens eigen verleden steeds opnieuw doorklinkt in zijn werk.

André Keikes

Nicolas Mathieu – De open hemel. Vertaald door Maartje de Kort. Meulenhoff – Amsterdam. 128 blz. € 20,99.