Gisteravond is bekendgemaakt dat Benjamin van Schothorst de Joost Zwagerman Essayprijs 2025 heeft gewonnen voor zijn essay ‘Bekentenis van een Watermens’. De jury, bestaande uit Guido van Hengel (voorzitter), Anouk Kootstra, Barber van de Pol en Aleid Truijens schrijft over de winnende tekst:

Alles is water in het essay van Benjamin van Schothorst. En hoe! Water is de oudste metafoor en werd al millennia geleden bezongen in Mesopotamië, dus ga er maar aan staan. Maar Benjamin van Schothorst doet het, en hij doet het goed. De voor Nederland zo grote relevantie en urgentie van het onderwerp legt hij er niet te dik bovenop. Bijzonder leuk aan dit essay is de zelfspot van een zogenaamd dorre ambtenaar, die het kolkende, bulderende water bedwingt door hier en daar op knoppen te drukken. ‘Ik werk voor Rijkswaterstaat. Ik ben iemand’. Een openingszin die we niet snel zullen vergeten.

Er waren dit jaar 199 inzendingen. De winnende is hier te lezen.

Ook altijd leuk om te lezen over trends die de jury ontwaart. Bij de inzendingen voor de Joost Zwagerman Essayprijs van 2025 merkte men op:

Want zielenroerselen, die waren er in soorten en maten. Van die 199 essays gingen er verrassend veel over persoonlijke zorgen, problemen, angsten, ziektes, rouw, trauma’s en het grote en kleine ongemak. Dat leverde meermaals schitterende essays op – vooral bij de schrijvers die hun roerselen wisten te doseren. Tussen de regels ontwaarden we bijvoorbeeld het drama van misbruik, of wat er verder nog gloeide en gistte in de herinnering.

Helaas konden sommige essays het niveau van de persoonlijke sores niet ontstijgen. Zeker, we hebben ook gezucht en gesteund. Maar zelfs de meest miezemuizige essays kunnen leuk zijn om te lezen, want met stijl – een authentieke, eigen, vernuftige stijl – kom je een heel eind.

Gelukkig gingen sommige essayisten ook de wijde wereld in. Naar Suriname, om een afkomst te onderzoeken. Of naar India en Nepal, om meer te begrijpen van dekolonisatie, schuld, onschuld en vrijheid.

Opvallend was het grote aantal essays waarin het spook van de twee letters werd bevochten: AI. Wij schrijvers, beginnend of gevorderd, voelen de hete adem van de kunstmatige intelligentie in onze nek. Dit merkten we bij meerdere inzendingen. Sommige essayisten duelleerden met de AI en gooiden het in hun wanhoop op sabotage en frictie. Niet alles was leesbaar, maar één essay over AI haalde met vlag en wimpel de shortlist.

Dat laatste is een verwijzing naar ‘Prompt Engineering‘ van Yves Peirsman.