Hard en hartverscheurend

‘Ik voelde niets toen ik hoorde dat mijn broer dood was; geen droefheid, geen wanhoop, geen blijdschap, geen genoegen.’ Met deze harde eerste zin opent De ondergang van Édouard Louis. De oudere broer van hem, van een andere vader, was achtendertig toen hij overleed. Tussen hen bestond al jarenlang geen contact meer.

Het nieuwste boek van Édouard Louis is net als zijn vorige werken fel autobiografisch. Als er iemand goed heeft geschreven over klassenmigratie dan is het Louis wel, met als absoluut hoogtepunt Veranderen: methode. Hij past daarmee in een tradtie waartoe ook Didier Eribon en Annie Ernaux horen. De oudere broer had eveneens willen ontsnappen aan de arbeidersklasse, maar hem lukte het niet. De vraag is waardoor dat kwam?

Ligt het aan ‘de Wond’, de scheiding van zijn ouders, waarna hij vreemd gedrag begon te vertonen? Komt het door zijn alcoholverslaving die net als bij zijn vader tot een noodlottig einde zou leiden? Zijn de vele vernederingen die hij moest ondergaan, omdat hij weer eens mislukte in de zoveelste baan die hij aanneemt, hem noodlottig geworden? Louis benoemt ook de sociale kwestie in De ondergang, want hoeveel kansen krijgt iemand uit de arbeidersklasse om fouten te maken en constateert: ‘dat Onrecht niets anders is dan het verschil in toegang tot het uitproberen van dingen, of ze nu slagen of mislukken, en dat maakt me zo verdrietig, zo verdrietig.’

Louis probeert zicht te krijgen op het leven van zijn broer en doet een poging het te reconstrueren. Hij neemt monologen op van de vriendinnen die zijn broer heeft gehad en die voor een deel getuigen van zijn aardige kant, maar ook van zijn agressieve zijde als hij gedronken had. Louis kan over het laatste aspect mee spreken. Zo maakt zijn broer nogal homovijandige opmerkingen en als Louis zijn eerste boek over zijn familie heeft gepubliceerd, wordt hij gewaarschuwd dat zijn broer onderweg is naar Parijs om hem te vermoorden. Je kunt om minder het contact met een familielid verliezen.

Waar de mensen rondom Louis een beetje voor moet oppassen is dat hij niet afglijdt naar de kitsch. De laatste regels van het eerste hoofdstukje luiden ‘Hij was dood maar zij was de enige die hem mocht laten sterven. Hij was achtendertig jaar.’ Goed, kaal en zakelijk, maar dan volgt een blanco pagina, gevolgd door een bladzijde waarop deze zinnen cursief herhaald worden. Waarna een blanco pagina volgt en daarna weer een pagina met precies dezelfde gecursiveerde zinnen. Dan vermoord je de kaalheid en zit je louter op de emotie bij de lezer te schrijven. Louis herhaalt dit procedé een paar keer en dat doet afbreuk aan het geheel.

Édouard Louis vraagt zich ook af wat hij had kunnen doen om zijn broer te helpen, zonder dat hij een bevredigend antwoord kan geven. Hij zal in ieder geval niet heel veel geld ophoesten voor de begrafenis van zijn broer. Ook na de dood blijft de afstand bestaan. Dat is hard en hartverscheurend. De ondergang is een kroniek van een aangekondigde dood die niemand kon voorkomen.

Coen Peppelenbos

Édouard Louis is op 23 november te gast op het festival Explore the North in Leeuwarden, op 24 november bij Ilfu in Utrecht en op 26 november bij Wintertuin in Nijmegen (uitverkocht). Hij zal geïnterviewd worden door Raoul de Jong. Hans Kesting en Minne Koole zullen voordragen uit zijn werk.

Édouard Louis – De ondergang. Vertaald door Kiki Coumans. De Bezige Bij, Amsterdam. 232 blz. € 22,99.

Deze recensie verscheen eerder in een kortere vorm in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden op 21 november 2025.