De onderstaande recensie stamt uit 2004.

In de war

In de kleine ironische roman Verwarring verplaatst Haye van der Heyden ons naar een buitenwijk in de buurt van Amsterdam en introduceert ons in het leven van Petra en Richard. Petra heeft een goeie baan, ‘rookt en drinkt stevig, vindt dat vreemd gaan erbij hoort en dat het leven gaat zoals het komt’. Richard, dat is andere koek, ‘hij is overgevoelig, inconsequent en ziet geen waar- en vastigheden’.

Het is vanaf de eerste bladzijde duidelijk dat Van der Heyden een spel gaat spelen met de omkering van vooroordelen over rolpatronen. In deze geschiedenis is niet de vrouw onzeker, gevoelig en emotioneel, maar de man. En het woord ‘spel’ is zeker op z’n plaats: Van der Heyden geeft zijn verhaal de setting van een toneelscript. Eerste zin: ‘De plek is een nieuwbouwdorp voor welgestelden, vijf minuten verwijderd van Amsterdam.’ En even verderop: ‘De tijd is het begin van de eenentwintigste eeuw. Mannen en vrouwen zijn in de war.’

Je kunt wel merken dat Van der Heyden ervaring heeft op theatergebied: hij schreef veel comedy’s die vaak het relatiegedoe doe tussen mannen en vrouwen op luchtige wijze aankaarten. Ook in dit verhaal overheerst de lichtheid en zijn de dialogen messcherp. Het gaat niet zozeer om het verhaal, want dat stelt niet zo erg veel voor, het gaat om de aankleding daarvan: de illusies die mensen plegen te hebben over hun relaties en de krankzinnige rationalisaties die men daarover koestert zodat niet alles altijd op ruw geschreeuw, gegooi met glazen en echtbreuk hoeft uit te lopen.

Vaak krijgt deze schrijver over zijn werk te horen dat het niet ‘al te diep graaft’ en ongetwijfeld zullen er lezers zijn die ook bij dit proza enkele kanttekeningen plaatsen. Maar toch zit er onder dit tamelijk luchtige geheel een scherpe kant die Van der Heyden het liefst wegstopt onder zijn dialogen en situatietekeningen, maar die af en toe niet meer weg te stoppen is.

Plotseling dringen tussen de vrolijke oneliners en de rare praatjes van de helden ineens opvallend tragische bespiegelingen rondom oud worden en doodgaan door. Of over de tragische kanten van het samenwonen, het verdriet over het ouder worden en over alle illusies waarbinnen we moeten leven. Maar te veel de nadruk wil hij daarop niet leggen en daarmee onderscheidt hij zich gunstig van het larmoyante relatietoneel van schrijvers als bijvoorbeeld Lars Norén die ons op zwaar didactische toon keer op keer op onze tekortkomingen pleegt te wijzen.

In hoofdzaak blijft dit een vrolijk boek, laat dat maar aan deze ingenieuze bedenker van relatieverhalen over. Van der Heyden is vooral een meester in scheefpraat, praatjes dus waarmee de helden hun gedrag proberen goed te praten. Neem bijvoorbeeld de overpeinzingen van Richard wanneer hij zichzelf wijsmaakt dat zijn vrouw het fijn zou vinden als hij vreemd gaat: ‘Goed. Het is een besluit. Ik moet vreemd gaan. Ik doe het voor haar. Voor ons huwelijk.’

Ja, morgen brengen, maar Van der Heyden slaagt erin dit soort geklets heel mooi en vaak heel geestig van een soort merkwaardige mannenlogica te voorzien. En alles eindigt met deze treffende zin: ‘Weer een winter overleefd.’

Kees ’t Hart

Haye van der Heyden – Verwarring. Contact, Amsterdam. 160 blz.

Deze recensie verscheen voor het eerst in de Leeuwarder Courant op 13 augustus 2004.