Als jij mij verzint, verzin ik jou

Het moet een feest geweest zijn om een brief van Virginia Woolf te ontvangen. De Britse schrijfster, beroemd van modernistische romans als Mrs Dalloway en To the lighthouse schreef duizenden epistels aan haar vrienden en familieleden. Veel brieven, vol geestige associaties, treffende observaties en smakelijke roddels, zijn bewaard gebleven. De Engelse uitgave beslaat wel vijf dikke delen. Woolfs brieven aan Vita Sackville-West zijn nu beschikbaar in een nieuwe, fraai verzorgde uitgave onder de titel Liefst schepsel.

Bijna twintig jaar lang, van 1922 tot haar dood in 1941, correspondeerde Virginia Woolf met Vita Sackville-West, een schrijfster van adellijke afkomst. Vita was getrouwd met de diplomaat Harold Nicolson. Ze waren allebei queer en hadden, met wederzijds goedvinden, erotische relaties met anderen. Virginia had een goed huwelijk met politicus en schrijver Leonard Woolf die zijn ziekelijke vrouw sterk beschermde en de voorwaarden schiep voor haar indrukwekkende oeuvre. De twee schrijfsters kregen een unieke relatie, waarin vriendschap, liefde, bewondering en jalousie de metier onontwarbaar vermengd waren. Voor Woolf was Sackville-West ook een eindeloos fascinerend ‘personage’. Haar androgyne schoonheid en haar verbondenheid met haar voorvaderlijk kasteel Knole inspireerden Woolf onder andere tot Orlando (1928), een roman over een aristocratische dichter die van gender verandert en eeuwenlang leeft. De roman is ook wel de ‘langste liefdesbrief uit de wereldliteratuur’ genoemd. Aan Sackville-West schreef Woolf over haar ingeving:

Ik doopte mijn pen in de inkt en schreef als vanzelf deze woorden op een schoon vel: Orlando: A biography. Nauwelijks had ik dit gedaan of mijn lichaam stroomde vol met verrukking en mijn geest met ideeën. Maar luister; stel je eens voor dat Orlando Vita blijkt te zijn en het helemaal over jou gaat en de geneugten van je vlees en de verlokking van je geest.

De titel Liefst schepsel is dan ook perfect gekozen voor deze brievenuitgave. In haar verbeelding (her)schiep Virginia Woolf haar vriendin tot een tintelende partner. ‘Als jij mij verzint, verzin ik jou.’ Sackville-West was een stimulerende muze voor Woolf: in de (begin)jaren van de briefwisseling werd ze productiever en succesvoller en ze begon ook veel meer brieven te schrijven. Schrijven aan Vita kostte haar nooit moeite: ‘Nu ga ik mezelf eens een beetje verwennen en Vita schrijven,’ schreef ze in januari 1929.

Liefst schepsel is een sterk herziene heruitgave van Ezeltje West uit 1996. Er wordt veel onderzoek gedaan naar het leven en werk van Virginia Woolf en editeur Han van der Vegt heeft de nieuwste inzichten verwerkt in zijn voetnoten en boeiende toelichtingen. Het resultaat is een fantastische bundel met mooi vertaalde en vaak lange brieven waarin je telkens weer nieuwe geweldige zinnen vindt. ‘In haar brieven heeft de schrijver vrijaf, en zien we Virginia Woolf waarschijnlijk zoals anderen haar meemaakten: fantasierijk, uitbundig en altijd vragend om aandacht en genegenheid,’ schrijft Van der Vegt. Juist daarom is het me een raadsel waarom Van der Vegt opnieuw gekozen heeft voor een uitgave van alleen Woolfs brieven. Hoe reageerde Vita Sackville-West op Woolfs permanente uitnodiging om haar lief te hebben? De brieven van Sackville-West aan Woolf verschenen in 1992 in het Engels, geredigeerd door Louise DaSalvo en Mitchell Leaska. Van der Vegt citeert weliswaar uit deze tegenbrieven, maar wat mij betreft niet genoeg. Hoe ‘verzon’ Vita haar Virgina? Nu blijft Vita’s stem in deze literaire liefdesrelatie helaas niet goed hoorbaar voor het Nederlandse publiek.

Petra Teunissen

Virginia Woolf – Liefst schepsel. Brieven aan Vita Sackville-West. Vertaling, selectie en inleiding Han van der Vegt. Van Oorschot, Amsterdam. 424 blz. € 34,99.