Het verkeerde geslacht

Badjens is een krachtige jeugdroman die naadloos aansluit bij de actualiteit: Iran, het verzet tegen het regime, de angst om te demonstreren, mensen die toch de straat op gaan. Delphine Minoui publiceerde de roman in 2024 en afgelopen jaar verscheen de vertaling van de hand van Ursula Teijink. Het boek speelt in 2022, het jaar van de tragische dood van Mahsa Amini die werd opgepakt omdat ze geen hoofddoek droeg. Maar nu er weer demonstraties zijn tegen het regime, zou het verhaal net zo goed op dit moment kunnen spelen.

Zahra, een meisje van zestien, krijgt van haar ouders de bijnaam Badjens, wat zoveel betekent als ‘het verkeerde geslacht’ of ‘ondeugend’. Al toen ze klein was, vond ze het heel vreemd dat haar broertje anders werd opgevoed dan zijzelf. Hij mocht en kreeg alles, zij moest van alles en kreeg bijna niets. Hij was het prinsje, zij was ongewenst, in ieder geval in de ogen van haar vader. Op de basisschool gaat het mis als ze negen is en er een grote ceremonie wordt aangekondigd. Er zijn cadeaus, alle kinderen zijn vol spanning:

Op het moment dat de cadeaus worden uitgedeeld, wordt een valstrik geniepig als een spinnenweb om ons heen gesponnen: in elk stoffen tasje waar onze initialen op zijn geborduurd, zit een gebloemde chador en een donkerblauwe bivakmuts-hoofddoek voor op school.

Vanaf dat moment – negen jaar! – begint de onderdrukking en mogen meisjes niet meer kiezen wat ze aantrekken, niet meer zichzelf zijn.

De lezer zit dicht op de huid van Zahra, alles wordt van uit het ik-perspectief verteld. De zinnen in het verhaal zijn vaak kort, en soms staan ze onder elkaar en geven ze als een soort mantra haar gevoelens weer.

Hoe ouder ik word, hoe sterker de angst me in zijn greep krijgt.
Ik voel me verplicht me overal voor te rechtvaardigen.
Alsof ik gezondigd had.
Alsof ik schuldig was.
En inderdaad, ik ben schuldig.
Vrouw te zijn.
Haar te hebben.
Te lachen.
Te praten.
Te denken.

Naast het onrecht dat Zahra ervaart, leidt ze verder het leven van een opgroeiende puber. Ze wordt verliefd, is bezig met haar uiterlijk – al kunnen verkleedpartijen en make-up alleen als haar vader van huis is – en ze luistert stiekem naar westerse muziek. Hierdoor weet ze heel goed wat er te koop is in de wereld.

Als er in haar persoonlijke leven een zeer ingrijpende gebeurtenis plaatsvindt, kan ze haar boosheid tegen de ongelijkheid bijna niet meer onderdrukken. Tegelijkertijd broeit het in de stad en gaat men de straat op. Zahra staat voor de keuze om zich als zestienjarige aan te sluiten bij de demonstranten of loyaal te blijven aan haar ouders.

Hopelijk schudt de roman de lezer wakker. Door te laten zien dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Door te laten zien hoe moeilijk het is om je te verzetten tegen een allesbepalend regime. Badjens, belangrijk en zeer de moeite waard!

Arjen van Meijgaard

Delphine Minoui – Badjens. Vertaald door Ursula Teijink. Atlas Contact, Amsterdam. 160 blz. € 19,99.