Moeder en zoon

In de kleine, intieme, soms gelukkig ook sentimentele roman De Chinese knoop verbindt Cherry Duyns twee verhalen met elkaar. Een zoon doet na zijn moeders dood zijn droeve plicht. Hij zorgt ervoor dat haar huis wordt ontruimd en ondertussen haalt hij herinneringen aan haar op. Daarbij speelt ook Lin Ying, een Chinese vriend van zijn ouders, een belangrijke rol. Na de dood van zijn vader bleef Oom Ying zijn moeder bezoeken en ook toen al bekroop de jonge zoon af en toe de vraag wat precies de status van die blijvende vriendschap was. Was het meer dan alleen vriendschap?

Duyns neemt rustig de tijd deze kleine geschiedenis te ontrafelen, bij hem geen sensationeel relatiegekwek of vertwijfelde psychologie van de koude de grond over ‘verhoudingen tussen mensen’ en ‘het raadsel dat hen eeuwig scheidt’. Maar wel een krachtig beeld van een moeder die zich tegen de verdrukking in na de dood van haar man in leven probeerde te houden met de vervaardiging van kunstbloemen, waarbij bij de zoon haar trouw hielp.

Je moet die Duyns scherp in de gaten houden: hij probeert zijn intenties te verbergen achter een façade van bescheidenheid. ‘Ik ben altijd een soort verhalenverteller geweest,’ merkt hij op de achterflap op, ‘maar misschien klinkt dat wel al te pretentieus.’ Ik denk dat zijn pretenties wel wat verder gaan, je kunt zijn verhaal in verschillende opzichten zeker lezen als een maatschappelijke allegorie.

De moeder is op te vatten als symbool van de mens die zich niet op zijn kop laat zitten en tegen de verdrukking in naar schoonheid zoekt, al zal Duyns deze interpretatie vrijwel zeker veel te ver vinden gaan. De zoektocht naar het verleden van Oom Ying kan gelezen worden den als een zoektocht van Nederlanders naar de ziel van ‘de buitenlander’. Een uitermate urgent gegeven dus. Maar wie weet zoek ik het nu allemaal veel te ver en moet je dit verhaal gewoon lezen als een mooi vertelde geschiedenis over een moeder en een zoon en de raadsels die tussen hen zijn blijven bestaan.

Vooral die moeder is mooi neergezet. Ze is eigenwijs, brutaal en sentimenteel, zo’n combinatie binatie zie je niet vaak in de Nederlandse literatuur. Ze trekt zich niks aan van burgers en buitenlui en wat volgens ongeschreven regels hoort. Duyns maakt van haar een bijzondere liefdevolle en geestige vrouw waar het goed kersen mee eten is.

Wanneer een winkelier in vissportartikelen haar wijsmaakt dat vissen geen pijn lijden, dit zou zelfs wetenschappelijk zijn aangetoond, laat ze het er niet bij zitten.

Mijn moeder draaide zich kwaad om: ‘U weet toch dat er aan domheid iets te doen valt hè, namelijk gewoon je mond houden. Dat is ook wetenschappelijk aangetoond. Fijne dag verder.’

Duyns trakteert ons op hele series van haar zeer aanstekelijke oneliners.

De geschiedenis met Oom Ying blijft tamelijk verborgen. Eerst leek me dat een nadeel van deze roman, maar toen ik er wat langer over nadacht begreep ik dat juist die verborgenheid de kracht ervan uitmaakt. Alles uitleggen, dat doen ze in de krant en op de televisie al genoeg.

Kees ’t Hart

Cherry Duyns – De Chinese knoop. Thomas Rap, Amsterdam.

Deze recensie verscheen voor het eerst in de Leeuwarder Courant op 1 april 2005.