In de schaduw van het ego

De wil om te leven is bij mij niet ingebouwd, zegt de twintigjarige, aan heroïne verslaafde Robin tegen Martha, zijn moeder. Die is net weduwe geworden na euthanasie van haar man Hans. De lange tijd moeizame verhouding tussen moeder en zoon, beiden op zichzelf teruggeworpen mensen, vormt de rode draad in de intieme kleine roman De aanraking van Guillaume Van der Stighelen.

Robin was een zogeheten nakomertje voor Martha en Hans. Een eerdere tweeling, gevormd door de wat cynische zakenman Charles en de als naïeve ‘deugmens’ neergezette Esther, was het resultaat van implantatie met donoreitjes. Robin kwam onverwacht toch nog op natuurlijke wijze. Maar de jongen voelde zich niet welkom, ongehoord, en ontspoorde. Investeerder en vermogensbeheerder Hans was een steenrijke, zakelijke egotripper, moeder is een depressieve tobber. Het is een beetje een cliché om rijke families, die in landhuizen resideren zo neer te zetten, maar Van der Stighelen blijft verder verre van gemeenplaatsen.

Al vanaf de proloog is duidelijk dat het grote, zelfs van vleugels en een park met vijver voorziene huis, waar een al met al best gelukkig gezin lange tijd samenwoonde, nu het decor is van een drama. In kleine stapjes leidt Van der Stighelen je binnen, steeds vanuit het perspectief van de moeder. Hans is er al niet meer, hij biechtte vijf minuten voor zijn zelf verkozen verscheiden nog op dat hij jarenlang een minnares had gehad, waardoor Martha geen kans meer kreeg er met hem over te praten. Hij ging hemelen met een schoon geweten, zij bleef mokkend en sippend achter. Dan heb je een idee van de soort.

Dat Martha weet van Robins heroïnegebruik, is al snel duidelijk. De jongen woont bij haar op zolder en laat zich eerst nauwelijks zien, zegt verder weinig, is soms kort van huis om zijn spullen te scoren. De kersverse weduwe weet het allemaal en zit er maar mee. Vooral haar innerlijke strijd, begeleid door gedachten aan wat Hans er van gezegd zou hebben, weet Van der Stighelen invoelbaar over te brengen. Wat moet je met een manipulatieve junk, die tot erge dingen in staat is, haar al eens het mes op de keel zette, maar toch je zoon blijft?

Hans, die voor zijn reputatie vreesde, stuurde de jongen al eerder naar therapeuten in Tanzania, geld speelt immers geen rol. Zoon leek er beter van terug te zijn gekomen, ging weer naar school, begon opeens ook te praten, wat Martha deed besluiten zijn gedrag te accepteren, omdat er geen alternatief leek te bestaan. Maar hoe kwam hij toch op dit spoor van drugs en ondergang? En toen vielen dus de woorden van het begin van deze recensie. Plus dat wat hij aan liefde had gemist, door hem gevonden werd in de heroïne.

Soms komt hij ’s avonds bij me zitten bij het haardvuur, met een boek. Op een vreemde manier brengt het rust in mijn hoofd. Zijn vermoeden dat ik de situatie aanvaard, wil ik niet doorbreken met zoeken naar een oplossing. Het is goed zo. We mijden elkaar niet. We zoeken elkaar niet op. Nu komt hij bij me staan, slurpend van een gembersapje.

‘Mam, bedankt.’

Geen spoor van arrogantie of cynisme in zijn blik.

‘Voor?’

‘Gewoon. Omdat. Ik weet niet. Gewoon. Bedankt, mam.’

Hij bedankt me omdat ik zwak ben. Omdat ik makkelijk te manipuleren ben, zoals Hans het verwoordde. Of omdat ik egoïstisch ben. Een moeder die haar zoon liever bij zich houdt, dan hem in deskundige handen te laten.

Wat De aanraking vooral charmant maakt, is de voorzichtige benadering, de aandacht voor alle grijstinten, ook nog eens toepasselijk weergegeven in tussen enkele hoofdstukken aangebrachte mistige illustraties van kaal geboomte. Er zijn, zo lees je tussen de regels door, immers zo veel aspecten die een mens maken tot wie hij of zij is. Hans eiste van zijn kinderen open dialoog, dus luisteren naar anderen, omdat dat iedereen verder brengt. Terwijl hij zelf juist een moralistische zender was zonder ontvanger. De maatschappij van nu in een notendop.

Niet minder pregnant aanwezig zijn de verwijzingen naar de grote waarde van zelfrespect en eigenwaarde, die moeder en zoon duidelijk onvoldoende in huis hebben. Ze vinden ten langen leste elkaar, maar daarmee is hun levenstekort nog niet gevuld. Geld is duidelijk ook niet alles, al wisten we dat natuurlijk al. Maar het is goed dat te blijven benadrukken.

André Keikes

Guillaume Van der Stighelen – De aanraking. Manteau / Standaard Uitgeverij – Antwerpen. 192 blz. € 24,99.