Menselijke veerkracht onder de middernachtzon

Beginnen met leven doe je allemaal onbekommerd en vrij, onbekend met alle gevaren die je kunnen bedreigen. En dat probeer je dan zo lang mogelijk vol te houden. Tot, vaker dan gedacht, het noodlot toeslaat. Heb je jezelf iets te verwijten? Speelt er meer? En hoe verder? Leen van den Berg, schrijfdocente en auteur van onder meer Vuurvader, schreef een roman over wat kanker, borstkanker in haar geval, teweegbrengt. En wat je er tegenover kunt stellen.

In de eerste plaats kun je je afvragen waarom Van den Berg koos voor de genreaanduiding roman, want De ongenode gast is vooral een persoonlijk verhaal, waarin de protagonist geheel of in ieder geval vrijwel geheel lijkt samen te vallen met de auteur. En of er fictieve elementen zijn toegevoegd is natuurlijk niet te bewijzen, maar weinig wijst daarop. Op het achterplat staat te lezen dat het hier gaat om ‘Een verhaal. Maar echt gebeurd’.

Het maakt welbeschouwd ook weinig uit, want Van den Bergs boek, in de een of andere vorm herkenbaar voor velen, verwijst naar ervaringen die van zichzelf al onwezenlijk genoeg aanvoelen. Daar heb je geen fictie voor nodig. Zo kan en doe je nog alles en zo stel je jezelf vragen over de uiteindelijkheid van alles, om Gerard Reve te citeren.

De ‘ik’ in De ongenode gast krijgt een anonieme brief van het Bevolkingsonderzoek Borstkanker met het explosieve woord ‘abnormaliteit’. Kort daarna komt een ware machinerie aan medische voorzieningen in beweging, die je leven overneemt. Een wereld van kille apparaten en ongetwijfeld goedbedoelende, integere en hardwerkende mensen, maar voor jou als lijdend voorwerp maakt dat weinig uit.

Van den Berg laat die koude sfeer onder systeemplafonds goed uitkomen, maar niet minder de al even goedbedoelende reacties van collega’s, vrienden en bekenden, die het er al met al niet echt beter op maken:

De directrice geeft me een krampachtige knuffel, alsof niet ik kanker heb maar zij. Zoveel medeleven kan ik op dit moment niet gebruiken als ik overeind wil blijven.

Gelukkig kan ze afstand nemen tijdens een wandelvakantie met haar vrouw in Zweden. Een nog steeds dunbevolkt land met nachtelijk zonlicht en een imposante natuur, die het relativeren bevordert en een mens in staat stelt om zich te verzoenen met moeilijk te bevatten tegenslagen. Ze gaat er anders kijken en ontdekt nieuwe perspectieven, herinnert zich flarden uit gelezen literatuur, ook fragmenten van gesprekken met mensen die ze bewondert. Onder wie de betreurde Patricia de Martelaere, wier grote kennis van het taoïsme haar nu pas ten volle lijkt te bereiken. De ongenode gast begint ook met een tekstfragment van haar.

De ongenode gast is geen zelfhulpboek en waarschijnlijk toch ook geen roman, het heeft er tenminste weinig kenmerken van. Maar de bedachtzame, intieme sfeer, laat de ontstane geestelijke chaos en de queeste naar oplossingen, hoe of wat dan ook, wel landen. Het zoeken naar ‘goede tekens’, nieuwe perspectieven en visies, die uiteindelijk moeten leiden tot een nieuwe levenshouding vertellen veel over menselijke veerkracht.

André Keikes

Leen van den Berg – De ongenode gast. Manteau – / Standaard Uitgeverij Antwerpen. 160 blz. € 22,50.