Baren om te moorden

Wat als je de mogelijkheid hebt om straffeloos iemand te vermoorden? Er is alleen één probleem: daarvoor moet je eerst tien kinderen baren. Alles om het bevolkingsaantal op te krikken in de dystopische novelle van Sayaka Murata: Baren en moorden. Het maakt niet uit of je man of vrouw bent en ook leeftijd speelt geen rol, want er bestaan kunstmatige baarmoeders. Toch lijkt het me een slecht teken dat hetzelfde systeem over honderd jaar in Japan de doodstraf heeft vervangen (al stopt het baren dan niet bij tien kinderen, maar pas bij je graf). Baren is dan ook niet zonder gevaar voor je eigen leven.

Baren en moorden doet denken aan The Handmaid’s Tale, maar dan met kunstmatige inseminatie en minder vrouwonvriendelijk. Naarmate het verhaal vordert krijgt het steeds meer weg van Mijn zusje, de seriemoordenaar. Hoewel het hier gaat om de oudere zus die moordneigingen heeft en ze genoegen neemt met het plegen van één enkele moord. De link tussen baren en moorden vind ik intrigerend vanwege de gelijkenissen (het vele bloed) en tegelijkertijd de tegenstrijdigheid (leven geven versus nemen). Eerder zag ik moorden niet als een vorm van een fysieke relatie aangaan met iemand.

Wat ik bijzonder vind aan de boeken van de Japanse schrijver Murata is hoe haar hoofdpersonen vaak vervreemd zijn ten opzichte van hun omgeving. Doordat je als lezer in het hoofd van de hoofdpersoon zit, lijken juist de anderen vreemd en is de vaak vrouwelijke protagonist in jouw ogen doodnormaal, bijvoorbeeld in Murata’s bekendste werk Buurtsupermens. Jammer genoeg heeft de hoofdpersoon Ikuko in Baren en moorden aanvankelijk geen duidelijke mening over het nieuwe baringssysteem. Haar zus is een van de ‘bevallers’, maar zelf heeft ze in eerste instantie geen moordneigingen. Het perspectief van een bevaller, zoals haar zus, had ik waarschijnlijk interessanter gevonden. Waarom zou je je leven in het teken stellen van bevallen, terwijl de kans klein is dat je het overleeft tot je daadwerkelijk iemand mag vermoorden?

Daarnaast lijkt het me een slechte deal: tien kinderen baren om één persoon straffeloos te kunnen doden – doodgeborenen tellen niet eens mee. En wil je na minstens tien jaar nog wel iemand vermoorden? Al die kinderen hoef je in ieder geval gelukkig niet allemaal zelf op te voeden, deze ‘centrumkinderen’ die geboren zijn uit moord, worden als een soort van weeskinderen door de overheid verzorgd. Aangewezen slachtoffers, ‘overlijders’, krijgen zelfs een maand respijt en de keuze om zelfdoding te plegen. Daardoor kan het gebeuren dat je na al die jaren niet eens de voldoening krijgt om zelf het mes in iemands borst te steken. Er zitten dus nogal wat haken en ogen aan het systeem. Het aantal zelfdodingen zou afnemen omdat iedereen op elk moment kan overlijden, maar is dat niet sowieso al het geval? En wat als je beoogde slachtoffer intussen een natuurlijke dood sterft?

Murata geeft vrij veel uitleg over deze dystopische wereld, zoals terminologie en regels. Dat wordt soms op een wat geforceerde wijze verteld, waardoor het als een infodump aanvoelt. Voor een dun boekje is het helaas soms wat langdradig. Toch is het een interessant uitgangspunt: wat is je eigen verhouding tot moordlust? Veel mensen hebben weleens moordzuchtige gedachten. Hoever zou je gaan om iemand te doden? Persoonlijk zou ik mijn energie eerder steken in het beramen van de perfecte moord, dan het uitpersen van al die baby’s totdat mijn lichaam het begeeft.

Het dystopische systeem lijkt te draaien om een vorm van magisch denken: als die ene persoon verdwijnt, dan wordt mijn leven pas beter. Zelfs als het om een vreemde gaat, kan het de sleutel zijn tot een gelukkiger bestaan. Terwijl die kans in werkelijkheid nihil is. Het moorden krijgt daardoor iets willekeurigs en onpersoonlijks, wat het succes van dit systeem voor mij enigszins ongeloofwaardig maakt. Het sterkste element van Baren en moorden vind ik de band tussen de zussen. Het feit dat Ikuko als kind levende insecten ving voor haar zus, zodat zij ze kon doden. Dat is pas liefde.

Elisa Ros Villarte

Sayaka Murata – Baren en moorden. Uit het Japans vertaald door Luk Van Haute. Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam. 112 blz. € 18,99.