De slak en de schildpad

Het boek Langzaam, maar zeker bevat korte verhalen die bijna allemaal gaan over het leven en de vriendschap van de slak en de schildpad. Het laat zien hoe ze vechten om de eretitel van ‘langzaamste’ en ondertussen beleven ze verschillende slome avonturen. Ze kunnen niet met of zonder elkaar. Wat al in het eerste verhaal mooi duidelijk wordt als ze besluiten elkaar nooit meer te zien. ‘Voordat het zover is zou ik nog wel een arm om je heen willen slaan, schildpad, maar ik weet niet hoe.’ ‘Ik ook niet,’ zei de schildpad. ‘Laten we alleen maar denken dat we iets om elkaar heen slaan,’ zei de slak. ‘Het hoeft geen arm te zijn.’

De gedachtesprongen van Tellegen zijn origineel en surrealistisch. Zo wil de schildpad zijn schild verbouwen, een schuurtje met een afdak, maar vraagt hij zich af hoe hij dat mee kan slepen. De slak wil een extra verdieping op zijn huis voor extra ruimte. Soms gaan de gedachtesprongen iets te ver en wordt het ongeloofwaardig. Zoals in het verhaal ‘Op het schild’ waarin een nijlpaard en neushoorn op het schild van de schildpad gaan rusten. Het gras lijkt me een stuk comfortabeler liggen – naast de beperkte ruimte. Daarna voegen de giraf, bizon, krekel en tor zich erbij op de schildpad. Het uitrusten wordt een heus feest. Ik had vooral medelijden met de schildpad en dacht dat elk moment zijn schild kon breken.

De verhalen zijn het sterkst als het logisch blijft binnen het surrealisme. Zoals in het verhaal ‘De gordijnen’ waarin de slak gordijnen gaat kopen bij de sprinkhaan. Het enige probleem is dat het huis van de slak geen ramen heeft. Maar dat is volgens de goede verkoper die de sprinkhaan is geen probleem: ‘om donker gaat het juist’. Het is een sterk beeld als de sprinkhaan de gordijnen ophangt aan een muur waar ramen hadden kunnen zitten. De slak is dolblij met zijn nieuwe gordijnen, want nu is het nog donkerder en zal niemand hem meer storen – zeker de schildpad niet.

Het boek met prachtige illustraties van Thé Tjong-Khing lijkt qua uitvoering ietwat op de literaire variant van De jongen, de mol, de vos en het paard. Alleen bevat het betere levenswijsheden die je daadwerkelijk aan het denken zetten, bijvoorbeeld over langzaam leven. Zo is de slak heel oud omdat hij langzaam leeft, voor hem is een uur een jaar. De slak wil alle tijd hebben en gaat ervoor naar de winkel van de sprinkhaan, die prachtig afgebeeld is. Op voorraad is: kostbare en zeldzame tijd, maar ook gewone tijd, korte en lange tijd 
De personalisering van de tijd is mooi beschreven. Het is dan ook de moeite waard om de tijd te nemen voor deze verhalen en ze zonder haast te lezen.

Ik heb moeten lachen om de vele humoristische gedachten en woordspelingen. Zoals de schildpad die tijdens een discussie met de slak over wie het langzaamste boos wordt denkt: ‘Eigenlijk had hij zin om boos te worden op de slak, maar hij begreep dat dat nu niet goed mogelijk was.’ Hij wil de steeltjes van de slak omdraaien en besluit dat hij over twee jaar een harde stomp zal geven op zijn dak. Elk woord is zorgvuldig gekozen. Bijvoorbeeld in het gesprek tussen de schildpad en de slak over het hier en nu:

Vooral nu beviel hun niet: zijn neiging voortdurend in toen te veranderen, zijn dreiging met straks en later, zijn schaamteloze spot met eens en ooit.

Met weinig woorden krijgt een personage al kleur, zoals de woelmuis die aan de slak vraagt of hij misschien zijn verjaardag ergens had gezien. Hij wil die namelijk vieren. De egel vat ook de vriendschap tussen de slak en de schildpad perfect samen: ‘schuifelend, stilstaand, mopperend en onafscheidelijk.’ De dialogen tussen de schildpad en de slak zijn een ijzersterk kat-en-muisspel. Hun wedstrijd over wie het langzaamste dier is dat er bestaat, vind ik het grappigst. De slak zegt dat hij veel langzamer stilstaat dan de schildpad. Die antwoordt weer: ‘Langzamer dan stilstaan bestaat niet.’ Maar dat klopt niet volgens de slak, want je kunt haastig of schielijk stilstaan.

Waarom wordt langzaam gewoonlijk als iets negatiefs gezien? Na het lezen van dit boek wil ik net zo langzaam zijn als de slak. Langzaam hoeft volgens de slak helemaal geen negatieve connotatie te hebben. In tegendeel, het is het hoogst haalbare en zelfs de schildpad is niet langzaam genoeg. Langzaam zijn is gewoon hetzelfde als geduldig zijn, ergens de tijd voor nemen. Soms is het goed om niets te doen: niet te praten, te denken of zeker te weten. Eigenlijk zou iedereen die weleens stress ervaart een dierenverhaal van Toon Tellegen moeten lezen. Langzaam, maar zeker met de slak en de schildpad in de hoofdrol is eventueel een goed begin.

Elisa Ros Villarte

Toon Tellegen – Langzaam, maar zeker. Illustraties door Thé Tjong-Khing. Querido, Amsterdam. 136 blz. € 22,99.