Stemmen uit een gepijnigde regio

De Hamas-aanval op Israël van 7 oktober 2023 en de gruwelen waaraan de Gazastrook sindsdien onderworpen is, laten niemand onberoerd. Sindsdien worden standpunten ingenomen en felle discussies gevoerd. Ook in Nederland hebben velen de pen ter hand genomen en pamfletten, artikelen en boeken gewijd aan dit heikele onderwerp.

Een van degenen die zich actief in deze discussies mengt, is Anna Krijger. Ze studeerde Arabische taal en cultuur en woonde en werkte als freelance-correspondent tussen 2014 en 2017 in Israël en Oost-Jeruzalem. Ze kent veel mensen ter plaatse, met wie ze nog altijd contact onderhoudt. Momenteel is zij voor de Partij voor de Dieren lid van de gemeenteraad van Amsterdam.

Ook zij zag zich genoodzaakt haar positie te bepalen ten aanzien van de ontwikkelingen na 7 oktober 2023. Maar meer nog wil ze in gesprek met direct betrokkenen om te onderzoeken hoe die zich verhouden tot de gruwelijke gebeurtenissen. Het verslag van die zoektocht heeft ze gepubliceerd in haar bundel Geen mens meer in Gaza.

In Nederland zoekt ze contact met onder anderen schrijfster Chaja Polak, die als onderduikbaby de Tweede Wereldoorlog overleefde. Ze ondersteunt actief de Israëlisch-Palestijnse vredesbeweging en legde haar vertwijfeling over de situatie na 7 oktober neer in de essaybundel Brief in de nacht. Zij vertelt Krijger hoe ze spitsroeden moet lopen tussen haar afschuw over de gebeurtenissen en de gevoelens van haar familieleden in Israël. Ze worstelt met de term ‘genocide’, vertelt ze in alle eerlijkheid, maar voelt zich er bijzonder ongemakkelijk bij hoe het beleid van de huidige Israëlische regering en alle Joden wereldwijd over één kam geschoren worden.

De worsteling die Krijger optekent uit de mond van Chaja Polak is tekenend voor de woede, vertwijfeling en onmacht die ze bij veel van haar gesprekspartners tegenkomt. Ook als ze in het najaar van 2025 afreist naar Israël en de Palestijnse gebieden om daar ter plekke de stemming te peilen bij oude vrienden en bekenden stuit ze vrijwel overal op wanhoop.

Die wanhoop kan twee kanten opgaan. Enerzijds is er, in de woorden van een vrouw die Krijger aanduidt als Vriendin van Vroeger, de ommezwaai van iemand die ooit fel ageerde tegen de bezetting, maar die nu net als de meeste van haar landgenoten verbitterd is over de gruwelen die Hamas het Israëlische volk heeft aangedaan. Over haar schrijft Krijger:

Het leed van de slachtoffers en hun nabestaanden is gigantisch. Zij heeft daar verdriet over en ik voel intens met haar mee. Ik voel zelf ook verdriet als ik de getuigenissen lees en de documentaires bekijk. Maar dat vanzelfsprekende meevoelen verdwijnt op het moment dat ze een betoog inzet over collectieve schuld, met ontmenselijkende vooroordelen en kwaadaardige samenzweringstheorieën.

Verder spreekt Krijger vooral met activisten uit het vredeskamp aan beide zijden van de scheidslijn. Een van hen is Yonatan Zeigen, de zoon van de Israëlische vredesactiviste Vivian Silver, die op 7 oktober door Hamas-militanten werd vermoord in haar kibboets Be’eri, net over de grens met de Gazastrook. De moord op zijn moeder onderstreept voor hem de noodzaak om zich te blijven inzetten voor een rechtvaardige oplossing van het conflict:

Wij, de Palestijnen, de internationale gemeenschap; wij hebben de omstandigheden gecreëerd die de aanval op 7 oktober hebben laten gebeuren. En nu creëren we de omstandigheden die toestaan dat er een genocide plaatsvindt in Gaza. En we kunnen óók de omstandigheden creëren voor een gedeelde toekomst, voor een federatie om samen in te leven, Joden en Palestijnen.

Het is aan zulke ontmoetingen dat Krijger een sprankje hoop ontleent:

Niemand had het Yonatan kwalijk genomen als 7 oktober hem bitter of wraakzuchtig had gemaakt. Niemand had het tegen hem gebruikt als hij onder z’n dekentje was gekropen en er nooit meer onderuit was gekomen. Als het hem lukt na de moord op zijn moeder nog zo rationeel en barmhartig over de dader te spreken, dan is toch alles mogelijk?

Toch beseft Krijger hoe moeilijk het is om de diepste gevoelens en emoties van de mensen die ze spreekt te doorgronden en na te voelen. Na een indringend gesprek met iemand uit het Israëlische vredeskamp die toch ook begrip heeft voor de meedogenloze reactie van zijn regering concludeert Krijger: ‘Ik weet niet hoe het is om in een land te leven waarin achttienjarigen medeplichtig worden gemaakt aan het onderdrukken, bezetten en vermoorden van een ander volk. En ik weet niet hoe het is om het doodschieten van wanhopige en hongerige mensen als ‘vervelend maar noodzakelijk’ te vergoelijken. En ik huil omdat hij dat wel weet’.

Toch is hopen tegen beter weten in de enige optie die haar gesprekspartners ter plaatse nog hebben, zoals ook de Palestijnse vredesactiviste Rula Daood haar op het hart drukt: ‘Uiteindelijk heb ik het privilege niet om op te geven. Je wordt wakker en denkt: wat kan ik doen vandaag? Wat moet ik doen? En hoe gaan we het doen? Dit is mijn leven van de afgelopen drieëntwintig maanden.’ Want vertrekken is voor haar geen optie: ‘Ik hou van dit land. Van de natuur en de mensen om me heen. En als je van een plek houdt, wil je helpen om die plek beter te maken.’

Door deze en andere indringende gesprekken door te geven, leert Anna Krijger Nederlandse lezers hoe diep de pijn en hoe ingewikkeld de emoties in deze regio zijn. Deze stemmen verdienen het om gehoord te worden.

Roeland Sprey

Anna Krijger – Geen mens meer in Gaza. Gesprekken over waardigheid en troost. Querido, Amsterdam. 220 blz, € 22,99.