Doorzichtig en toch weer leuk

Bij de hoteleigenaars van Praag zal de champagne ontkurkt zijn toen de nieuwe Dan Brown uitkwam. De thrillerkoning pleegt voor zijn boeken een toch al overlopende Europese stad te kiezen en die nog dieper het massatoerisme in te duwen. In Het ultieme geheim (The secret of secrets) wordt professor Robert Langdon achtervolgd door de musea en kastelen van de Tsjechische hoofdstad, deze keer niet om zijn expertise in de kunstgeschiedenis, maar om een ultiem geheime neurowetenschappelijke doorbraak. Nu heeft Dan Brown zijn fans en zijn haters, en beide zullen zich door deze thriller bevestigd zien. De plot is behoorlijk vergezocht en de spanning opzichtig aangedikt, en toch is het opnieuw een vermakelijke puzzeltocht.

Dan Brown werkt volgens een zeker recept en om zijn jongste boek te begrijpen, kunnen we dat het best naast zijn klapper De Da Vinci code (2003) leggen. Aan het begin wordt iemand vermoord. Dat was de curator van het Louvre en is nu een Tsjechische neurowetenschapster. We hebben een held, kunsthistoricus Robert Langdon aka Tom Hanks, en een heldin. Dat was Sophie Neveu (Audrey Tatou) en is nu ‘noëtisch wetenschapper’ Katherine Solomon, die het menselijk bewustzijn bestudeert. Medium pikant detail is dat held en heldin ditmaal een liefdeskoppel zijn. Katherine staat op het punt een boek te publiceren dat volgens haar uitgever mogelijk ‘in de toekomst in één adem zou worden genoemd met andere publicaties die voor een verandering in het paradigma hadden gezorgd, zoals De oorsprong der soorten [Darwin] en Een korte geschiedenis van de tijd [Hawking]’ M.a.w.: ‘Verhelderend… Verbijsterend… Universeel relevant…’
Zonder het te weten heeft Katherine zich met haar doorbraak het doelwit gemaakt van een kwaadaardige organisatie. Dat is nu niet het Opus Dei, maar de investeringsarm van de CIA (dubbel kwaadaardig!), die over lijken gaat om haar manuscript in handen te krijgen. Ten slotte loopt er een moordlustige wildcard rond, opvolger van de getroebleerde albinomonnik Silas: de Golem van Praag, die we in Nederland nog kennen van Mulisch’ De procedure.

Ik was jong en naïef, maar na het lezen en kijken van De Da Vinci code geloofde ik daadwerkelijk dat er een geriatrische seksgroep bestond om de bloedlijn van Jezus voort te zetten. In Het ultieme geheim geloven lukte helaas niet. Katherines onthulling is van een andere orde: bewustzijn zit niet in ons eigen hoofd, maar in de ether:

In het non-lokale bewustzijnsmodel zijn de hersenen een soort radio die het bewustzijn ; ontvangt’, en net als alle radio’s worden ook de hersenen permanent bestookt door talloze zenders. Dus is het duidelijk waarom je radio een knop heeft om te bepalen op welke frequentie je wil afstemmen. De radio zelf kan alle frequenties ontvangen, maar zonder een manier om de binnenkomende frequenties te filteren zouden die allemaal tegelijk te horen zijn. Bij de hersenen werkt het net zo; ze bezitten een complexe reeks filters om te voorkomen dat het brein met te veel zintuiglijke input wordt overladen.

Neem die filters weg, en dan ‘vangen we een glimp op van de wereld zoals we die anders nooit zien’. Dit klinkt als een heel duur wetenschappelijk alternatief voor paddo’s, en inderdaad legt Brown – of zijn redacteur – Katherine even later een ‘don’t do drugs’-waarschuwing in de mond. Pas geleidelijk wordt duidelijk waarom de CIA zo’n bedreiging ziet in haar onderzoek. Hoewel hun beweegredenen uiteindelijk net plausibel genoeg zijn, blijft het gevoel hangen dat de geheime dienst hier een gigantische Barbara Streisand begaat, naar de averechtse poging van de Amerikaanse ster om publicatie van foto’s van haar landgoed te verhinderen. Afijn, het is fictie, de lezer hoeft niet alles te geloven.

Dan Brown werkt hard om van de +700 pagina’s een pageturner te maken. Voortdurend wijst hij erop hoe schokkend de gebeurtenissen zijn, hoe uitzonderlijk de personages. Hij doorspekt zijn verhaal met cursieve citaten in gewichtige taal, rijp een Hollywoodtrailer:
‘Begrepen,’ had Finch gedacht. ‘Er zijn geen regels.’

Aan het eind van zowat elke scène ontvangt iemand een bericht of komt een ruimte binnen, en we krijgen niet te horen wat hij ziet, maar wel dat Dit. Alles. Verandert. Niks mis met een kunstmatige cliffhanger, GTST is er groot mee geworden, maar het trucje wordt wel sleets. Tot het opeens weer wel werkt, wanneer de auteur zijn laatste vaste ingrediënt serveert. Dat is de plottwist, en ook hier zie je die niet aankomen. En zo ben ik ook de andere elementen van zijn formule alsnog gaan waarderen. Hij heeft telkens weer originele ideeën en zet je aan het denken over wetenschap en geschiedenis. Wist u dat een Tsjechische monnik uit de dertiende eeuw een bijbel plus spreukenbeuk van 75 kilo heeft geschreven met een afbeelding van Satan in hermelijnen lendendoek? Ik wist het niet, nu weet ik het. Het belangrijkste is echter: hij neemt je mee op reis. Voor historisch materiaal is Praag misschien niet van hetzelfde kaliber als Rome of Parijs, maar als decor doet het niet onder voor de eeuwige stad of die van het licht. Hoog tijd voor een stedentrip. Dan Brown levert dus opnieuw wat van hem verwacht wordt: een onderhoudend avontuur voor de liefhebbers, en onschatbare reclame voor de Praagse toerismesector.

Tobias Wijvekate

Dan Brown – Het ultieme geheim. Uit het Engels vertaald door Erica Feberwee & Yolande Ligterink. Luitingh Sijthoff. 768 blz. € 29,99.