Over een churrosverslaafd ruimtewezen

Gebeurt het nog vaak, dat een boek je hardop laat lachen? In Geen nieuws van Gurb mikt de Spaanse auteur Eduardo Mendoza alvast recht op de lachspieren van de lezer met absurde avonturen over een ruimtewezen dat in Barcelona op zoek moet naar zijn metgezel Gurb. De Gurb-fratsen hebben misschien niet de allure of de diepgang van andere werken van Mendoza, maar de ongerijmde humor van Gurb werkt wel als een soort luchtverfrisser in de bestofte kamer die de literaire wereld soms kan zijn.

Eduardo Mendoza (1943), onder meer bekend van zijn internationaal geroemde kroniek over Barcelona De stad der wonderen, scoorde in 1990 ook een literaire hit met Sin noticias de Gurb. Het verhaal verscheen eerst in 1990 in delen in de Spaanse krant El Pais en werd nadien – een beetje tot de verbazing van Mendoza zelf – een Spaans en ook internationaal verkoopsucces met een hele reeks vertalingen. Nu is er, dankzij de jonge Vlaamse uitgeverij Weerwoord en vertaalster Annet van der Heijden, een Nederlandse vertaling.

In Geen nieuws van Gurb landt een buitenaards wezen samen met zijn ondergeschikte en metgezel Gurb in Barcelona. Het is 1992 en de stad maakt zich op voor de Olympische Spelen. Om niet op te vallen neemt Gurb de gedaante aan van Marta Sánchez, een destijds populaire Spaanse zangeres. Wanneer Gurb vervolgens spoorloos verdwijnt, moet de (naamloze) verteller zelf op zoek naar zijn kompaan. Wat volgt is een roller coaster aan hilarische en absurde avonturen.

In een soort logboek brengt de verteller verslag uit van zijn zoektocht naar Gurb. Daarbij wisselt hij voortdurend van gedaante. Dat gaat van Gary Cooper en Mahatma Gandhi tot een stierenvechter of zelfs een fuut. Het begin van de zoektocht loopt vrij moeilijk. Zo wordt hij achterenvolgens overreden door en bus, een Opel Corsa, een bestelbus en een taxi en belandt hij ook in de ene greppel na de andere.

Aanvankelijk loopt het ruimtewezen ook niet hoog op met de mens en diens ‘beperkt denkvermogen’, maar vrij snel neemt hij toch enkele typisch menselijke eigenschappen over. Zo ontwikkelt hij bijvoorbeeld een churrosverslaving, geeft hij commentaar op de opstelling van het Spaanse nationale voetbalelftal en raakt hij verliefd op zijn buurvrouw. In die passages houdt Mendoza de mens graag een satirische spiegel voor. Bijvoorbeeld dit fragment wanneer het ruimtewezen zich enthousiast voorneemt voortaan elke dag te gaan joggen:

07.30 Ik ga de straat op met het voornemen te gaan joggen. Vandaag zes mijl, morgen zeven, overmorgen acht en ga zo maar door. 07.32 Ik loop langs een broodjeswinkel. Ik koop een coca de piñones en eet die op terwijl ik naar huis terugloop. Laat iemand anders maar gaan joggen.

Geen nieuws van Gurb drijft op dat soort satirische passages. Mendoza strooit wel wat maatschappijkritiek over het verhaal, met opmerkingen over het milieu, de kloof tussen arm en rijk of het kapitalisme, maar echt bijtend wordt die kritiek nooit. Het blijft allemaal nogal mild en overgoten met humor. Zo verwijst het ruimtewezen bijvoorbeeld als volgt naar de drie ‘ontwikkelingsfasen’ die hij bij de mens opmerkt:

In de eerste fase heten ze kinderen, in de tweede fase werkenden en in de derde gepensioneerden. Kinderen doen wat hun wordt opgedragen; de werkenden doen dat ook, maar zij worden daarvoor beloond; de gepensioneerden krijgen ook enige toelagen, maar mogen niets doen, omdat ze trillende handen hebben en alles uit hun handen laten vallen, behalve hun stok en de krant.

In zijn voorwoord zegt Mendoza dat anonieme lezers hem heb laten weten dat Gurbs avonturen hen ‘verlichting hebben gebracht in verdrietige tijden’. Misschien schuilt daar wel de grootste verdienste van dit verhaal: een streepje zon dat hardnekkig weerstand biedt tegen de groeiende donkerte.

Maarten De Rijk

Eduardo Mendoza – Geen nieuws van Gurb. Vertaald door Annet van der Heijden. Weerwoord, Heist-op-den-Berg. 179 blz. € 21,99.