Samensmelten op Texel

Dat losse deeltjes niet alleen maar losse deeltjes zijn, maar soms ook een elkaar versterkende, samengestelde vorm, is de mooie premisse van De sameen. De in eigen beheer uitgegeven nieuwe roman van Bob Schat (1954). Voor die synergetische verbinding van losse elementen bedacht hij de term sameen, wat staat voor samen en een. Het geheel is groter dan de som der delen, zeg maar. En dat mag je natuurlijk ook onze ver geïndividualiseerde maatschappij onder de neus wrijven, waar de noodzakelijke verbinding vaak ver te zoeken is.

Voor je enig begrip krijgt van de raadselachtige titel, ben je al op bladzijde 77. Daarvóór maken we kennis met Welkgram en Mireille en ook met Arend. De eerste twee vonden elkaar op het strand van het mooie Texel, waar Schat zelf ook woont. Maar hun romantische ontmoeting, die uitmondt in een huwelijk, heeft maar weinig te maken met het sameen-thema. De beroepsmatige interesses en samenwerking van de computeranalisten Welkgram en Arend des te meer.

Schat, die lang zelf als ICT’er werkte, is een verhalenverteller, die zijn boek weliswaar heeft voorzien van vier delen en talrijke jaar- en tijdaanduidingen, maar toch lineair voortgaat. Zeer gedetailleerd en voorzien van uiteenlopende wiki-feitjes, bijvoorbeeld over boerenzwaluwen, automatische updates van computers of de muziek van Lenny Kravitz. Ik noem er maar enkele. Het zijn ongetwijfeld zaken die Schat persoonlijk fascineren, maar ze doen er vaak niet toe en leiden alleen maar af. Ook kleine persoonlijke irritaties, zoals over onnodige anglicismen komen voorbij, uitgesproken door een van de personages:

‘Ik heb er zó’n hekel aan als mensen zeggen dat je iets mág, terwijl ze je feitelijk iets vragen’, zegt Welkgram. ‘U mag in die rij gaan staan, u mag uw auto daar neerzetten, u mag dit formulier invullen. Hoe moeilijk is het om een verzoek te doen? Taal doet ertoe!’

De sameen heeft geen sterke constructie en spanningsopbouw, Schat schrijft een beetje zoals podcastmakers er onbegrensd op los babbelen: van het een komt het ander en voort maar weer. De protagonisten, behalve Welkgram en Arend is er ook nog de intelligente en mooi gebouwde Vlaamse hoogleraar Lissy, menen met z’n drieën iets groots op het spoor te zijn, namelijk het wetenschappelijk handen en voeten geven aan het idee van die symbiotische samensmelting van individuen of objecten.

Schat gebruikt daarbij vooral Texel als achtergrond – een beetje eilandpromotie is nooit weg -, waar geheimzinnige dingen gebeuren. Soms herinneren deze jongensboek-avonturen aan De wrekers, die bordkartonnen Engelse tv-serie uit de jaren zestig, waarin de gedistingeerde John Steed en de zelfbewuste Emma Peel zich verplaatsten in een oldtimer, net als Welkgram, en onbewogen geopolitieke booswichten uitschakelden.

De sameen heeft met de geprononceerde tegenstelling tussen de grote, hoogtechnologische versus de bedreigde, kleinschalige wereld ook wel iets van de romans van Léon de Winter. En met Texel als achtergrond uiteraard niet minder van Mathijs Deen’s waddenthrillers. Maar in de roman van Schat ontbreekt het aan ruimte door de onnodige veelheid aan bijzaken en uitleg, die de lezer in een wurggreep houdt. Een zekere onbenoembaarheid van ontwikkelingen en de mogelijkheid zelf je gedachten te ontwikkelen, maken een roman pas echt de moeite waard en die zijn hier goeddeels afwezig. Ook een schrijver en een lezer zouden als het goed is een sameen moeten kunnen vormen.

André Keikes

Bob Schat – De sameen. Klif6 – Den Hoorn (Texel) – 296 blz. € 26,99. Te bestellen bij boekenbestellen.nl