De duivel helpt een handje

De relatie van Jip gaat uit en hij besluit met een aantal vrienden een huis te huren in Amsterdam. Weg uit de provinciestad Utrecht, naar de hoofdstad waar het echte leven van queers plaatsvindt. Wie de autobiografische fotostrips van Ype Driessen gevolgd heeft, herkent wel iets in het verhaalgegeven. Alleen dit is fictie; Vanilla is de debuutroman van Driessen. Deze Jip denkt dat zijn oude relatie van zeven jaar wel heel truttig is geworden, maar om van een burgerlijke homo uit de provincie iets anders te maken is wel de inmenging van een ander nodig.

Driessen heeft een faustiaanse oplossing gekozen, want Jip ontmoet na een mislukt feestje de wat oudere Mefi op een bankje in het park. De scène wordt zwaar aangezet door Driessen. Het is mistig, Charon en de Styx worden genoemd; hoog tijd dat er ingegrepen wordt. In het gesprek stelt Mefi het volgende voor:

Dit is de deal. Ik beloof je, bij de Zuilen van Djamarat, bij de Poorten van Tannhäuser en bij het water van deze rivier, dat je bevrijd zult zijn van het liefdesverdriet dat jou nu zo in zijn macht heeft, als jij twaalf keer op date gaat. Twaalf ‘betekenisloze’ dates, zoals jij ze noemt.

Er staat ook iets tegenover: Jip zal een vriend verliezen als hij inderdaad zijn liefdesverdriet kwijt is. Wat volgt zijn twaalf Grindr-dates, die wisselend succesvol zijn, en waarbij de seks en niet de liefde op de eerste plaats komt.

Als je Vanilla zou moeten classificeren, dan zou ik het boek een soap noemen. Ik weet dat daar nogal wat negatieve connotaties aan hangen, maar aangezien ik zelf met Doeke Sijens drie gay-soaps heb geschreven, mag ik misschien het genre duiden. De soapelementen zijn voor een deel stilistisch: er worden veel dialogen gebruikt, Driessen maakt gebruik van typografische elementen (bij de Grindr-chats bijvoorbeeld, maar ook door vetten en kapitalen te gebruiken) en daarnaast bouwt hij slapstickachtige scènes in het geheel. Er zijn wel hardcore seksscènes te lezen, maar Driessen laat zijn grootste wapen – ironie en soms zelfs sarcasme – gelukkig niet onbenut. Hij zet meermalen een humoristische vergelijking in: ‘Als Pieter hem al eens pijpte, voelde dat meer als iets wat nou eenmaal af en toe moest gebeuren, zoals een apk.’ Of:

Verwennen – als er één woord was om Jip niet in de stemming te brengen, dan was het wel verwennen. Tim trok Jips shirt uit en begon vol overgave zijn borst, zijn tepels en zijn navel te likken. Wie werd er hier nou eigenlijk verwend, dacht Jip. Zeggen dat Tim Jip verwende, was als zeggen dat een kind een ijsje verwende.

En als Jip in een club iemand in een sling gaat neuken, dan merkt hij ook een apparaat dichtbij op.

Jip keek nog eens goed en zag dat het apparaat een glijmiddeldispenser was. Goed woord voor galgje, dacht Jip, en meteen vroeg hij zich af waarom hij dit soort gedachten blijkbaar nooit – ook niet in de meest extreme omstandigheden – kon uitschakelen.

De toon van de roman blijft dus licht en dat past een beetje bij cultachtige boeken uit het verleden (ik denk bijvoorbeeld aan het werk van Armistead Maupin). Dat is een lastig genre, omdat je meestal genegeerd wordt door de officiële kritiek en het ook niet past binnen de stroom aan tobberige romans over gays en hun comingout of hun ziektes.

Wat ik wel een beetje problematisch vind, is de rol van Mefi (verwijzend naar Mefisto/Mephistopheles) die dankzij zijn pleidooi voor seks via Grindr, seks zonder liefde dus, aan de kant van de duivel staat. De laatste date vindt zelfs plaats in Club Hel (een verwijzing naar Club Church?) waar iedereen het met elkaar doet in de darkroom. Zit daar niet nog steeds de gedachte achter dat die vorm van seks ‘fout’ is en dat seks binnen een liefdevolle relatie op een hoger plan staat? Blijft Jip ondanks zijn twaalf dates in wezen een burgerlijke gay?

Vanilla is het debuut van de bijna vijftigjarige Ype Driessen, maar het is wel een debuut van iemand die weet hoe hij zijn publiek kan bespelen. Het is te hopen dat Driessen het niet bij deze ene roman laat, want het is aan alle kanten a good read.

Coen Peppelenbos

Ype Driessen – Vanilla. Luitingh-Sijthoff, Amsterdam. 304 blz. € 22,99.