Niet-verstuurde brieven

De brieven in de roman De Correspondente van Virginia Evans vallen als puzzelstukken in elkaar. Ik weet niet hoe lang het geleden is dat ik voor het laatst zelf een brief heb geschreven (op kerst- en verjaardagskaarten na). Als kind had ik een zwak voor mooi briefpapier. Ik schreef er hele verhalen op, zonder ze ooit op de post te doen. Soms vond ik het simpelweg te mooi om het te bekliederen met mijn hanenpoten. Het liefst gebruik ik nog steeds een vulpen en gelukkig is mijn handschrift er sindsdien een stuk op vooruitgegaan. De gepensioneerde Sybil Van Antwerp schreef als kind graag brieven omdat het haar makkelijker afging dan praten, en een brief is het enige wat ze van haar biologische moeder heeft na haar adoptie.

Op haar oude dag ziet Sybil het schrijven van brieven als een vorm van onsterfelijkheid: ‘zelfs als ze voor altijd verspreid blijven over de aarde als de kwetsbare, weggewaaide zaadjes van een uitgebloeide paardenbloem, heeft het dan niet iets moois om te bedenken dat het verhaal van uw leven op de een of andere manier bewaard blijft, dat zelfs deze brief op een dag iets voor iemand kan betekenen, hoe onbeduidend ook?’ Via de brieven van de verschillende afzenders ontvouwt zich langzaam het leven van Sybil: als dochter, moeder, oma, vriendin en geliefde.

Een brievenroman heeft al snel iets stoffigs, maar Evans weet het genre verrassend spannend te houden. Er zijn de boze brieven van een geheimzinnige D.M., die verband houden met Sybils vroegere werk als hoofdgriffier voor een rechter en erop wijzen dat iemand haar huis in de gaten houdt. Daarnaast belandt Sybil in een aanvankelijk ongewilde zoektocht naar haar biologische familie en probeert de tuiniersvereniging haar ondertussen als clubsecretaris af te zetten.

Als lezer leg je de verschillende brieven als een detective naast elkaar en probeer je de verbanden te zien. Sybil stopt belangrijke informatie in de naschriften van haar brieven, als een soort P.S., en in haar niet-verstuurde brieven aan een in eerste instantie onbekende persoon. Sybil heeft duidelijk geheimen en fouten gemaakt in het verleden, zoals ieder mens. Haar koppige karakter met betrekking tot hulpmiddelen deed me denken aan mijn eigen oma. 

Op de achtergrond voel je voortdurend de klok tikken, want Sybil wordt langzaam blind. Daarmee dreigt ze niet alleen haar vermogen om brieven te schrijven te verliezen, maar ook datgene waar ze misschien nog wel het meest van houdt: lezen. Boeken vullen een groot deel van haar dagen. In vrijwel iedere brief vertelt Sybil wat ze leest en vraagt ze de ontvanger welk boek er op het nachtkastje ligt. De titels zijn onderstreept, zodat je ze gemakkelijk kunt terugzoeken. Zo ontstaat er een hele leeslijst.

Sybil schrijft bovendien brieven aan verschillende auteurs, onder wie Joan Didion, en krijgt zelfs meermaals antwoord. Haar levensmotto is dat je iedereen een brief kunt schrijven en dat je meestal ook een brief terugkrijgt. ‘Dat verbaast mensen, maar ik heb ondervonden dat de meeste mensen terugschrijven.’ Toch vraagt het soms wel wat van je goedgelovigheid. Het is lastig te geloven dat Jackie Kennedy en Walt Disney haar hebben teruggeschreven. Bij beroemde schrijvers ligt dat iets meer voor de hand, omdat ze van schrijven houden, al vraag ik me af of het Evans zelf wel zal lukken om alle lezersbrieven te beantwoorden. Tegen het einde schuurt De Correspondente soms tegen het zoetsappige aan. Maar ja, wat is er mis met wat meer naïeve hoop in deze onzekere tijden?

Evans maakt vernuftig gebruik van de mogelijkheden van de briefroman. Om te voorkomen dat de correspondentie eentonig wordt, voegt ze bijlagen en e-mails toe, maar ook brieven uit het verleden. Aan de allerlaatste brief kun je afzien hoeveel moeite Sybil in haar schrijven stopt: woorden en zinnen worden doorgestreept, waarna ze opnieuw begint. Na het lezen gingen mijn vingers jeuken om zelf weer een vulpen op te pakken en een oude penvriendin te schrijven. Alleen zijn postzegels helaas een stuk duurder geworden dan veertien jaar geleden. Dus stuur ik wel een brief naar mijn buurman.

Elisa Ros Villarte

Virginia Evans – De correspondente. Atlas Contact, Amsterdam. 304 blz. € 24,99.