Een ongebreidelde verbeelding

Zelden heeft een uitgever zich nog vóór het verschijnen van een roman zo ingedekt tegen mogelijke kritiek of censuur als Kris Latoir van het balanseer bij de publicatie van Babyneuker van de Zwitserse schrijver Urs Allemann (1948 – 2024). Al bij de oorspronkelijke verschijning in 1991 kreeg de auteur, naar aanleiding van de toekenning van de Ingeborg Bachmannprijs, hevige kritiek uit extreemrechtse hoek. Nu de Nederlandse vertaling is verschenen, benadrukt Latoir dat zijn uitgeverij op geen enkel moment pedofilie verdedigt. Een medewerker van New Book Collective, die de boeken van het balanseer verdeelt, knapte af op de titel waardoor de samenwerking zelfs werd stopgezet. Ook op sociale media is de uitgever voorzichtig. Voor de promotie van de boekvoorstelling in Gent werd het gezicht van de auteur op de titel geplakt uit angst voor censuur door de algoritmes van Meta. Maar Latoir wou het boek erg graag uitgeven en heeft hard gezocht naar een exemplaar van de originele tekst want hoewel Babyficker bij sommigen een cultstatus heeft, was het boek toch moeilijk te vinden. Bovendien ligt het nu ook maar in een beperkt aantal boekhandels, al kan het natuurlijk altijd via de website van het balanseer worden besteld.

Het boek nu. Babyneuker is een korte experimentele roman over een man die opgesloten zit in een mansardekamer en telkens opnieuw, als een mantra, de woorden ‘Ik neuk baby’s’ herhaalt: ‘Dat is mijn zin. Ik heb geen andere.’ Hij is omringd door vier ‘korven’ waarin baby’s liggen die hij af en toe, naar eigen zeggen dus, neukt. Maar wie de roman aandachtig leest, merkt al snel op dat de grenzen tussen werkelijkheid en fictie voortdurend vervagen. De ik-figuur, een man zonder veel eigenschappen, is zoekend en staat vertwijfeld in het leven: hij is nergens zeker van. Cruciaal om die zoektocht te begrijpen, is de allusie op Descartes: ‘Ik neuk baby’s. Dus ben ik misschien.’ Descartes’ beroemde zin ‘Ik denk, dus ik ben’ wordt met grote stelligheid geformuleerd en is het einde van een methodische twijfel. Bij Urs Allemann lezen we daarentegen het woord ‘misschien’ op het einde, wat duidt op een onzekerheid die het volledige boek kenmerkt. Het verhaal van Allemann staat al van bij aanvang op losse schroeven. Modernistische zekerheid maakt plaats voor postmoderne twijfel. En geen methodische twijfel, maar een systematische twijfel. Allemann weeft subtiel woorden en zinswendingen in zijn tekst die daarop wijzen: het terugkerende ‘klein misverstand’, de vele passages waarin de ik-figuur iets niet begrijpt, iets niet weet, zich iets afvraagt. Ook woorden als ‘mogelijkerwijs’ en ‘misschien’ keren voortdurend terug. De ik-figuur laat bovendien herhaaldelijk weten dat hij maar wat brabbelt. Belangrijk is ook dat Babyneuker een tekst is over iets wat zou kunnen bestaan, eerder dan over iets wat bestaat. De ik-figuur stelt zich in een aantal passages mogelijke werelden voor, hypothetische werkelijkheden. Wat als hij de deur had geopend? Wat als de baby’s plotseling allemaal beginnen te groeien zonder ouder te worden of ouder te worden zonder te groeien? Alles kan immers altijd anders lopen, er zijn geen vaste ankerpunten. En zo komen we altijd terug bij de twijfel en de onzekerheid. Neukt de ik-figuur de baby’s wel echt? Of is het een metafoor?

‘Als ik nu eens. Een enkele keer. In plaats van altijd mijn zin te zeggen. Zou proberen. Mij. Voor te stellen. Wat mijn zin zegt.’

Als er één manier is waarop de roman niét moet worden gelezen dan is het wel op een moralistische manier: omdat een roman per definitie fictie is, biedt hij ruimte voor alles wat de verbeelding toelaat. Babyneuker is bovendien niet enkel intellectueel een inspirerende roman, het is ook uitstekend geschreven. Het is geen traditionele roman met een plot, afgeronde psychologische karakters en een afgerond einde. Allemann gebruikt een eenvoudige taal met korte zinnen waarmee hij toch cryptisch weet te schrijven. Hij creëert een innerlijke monoloog die schuurt en wringt, verzint mooie neologismen en laat de taal heerlijk ontsporen. Babyneuker is een uitstekende roman en daar kan geen moralist of sensitivity reader iets aan veranderen.

Kris Velter

Urs Allemann – Babyneuker. Vertaald uit het Duits door Vincent W.J. van Gerven Oei. het balanseer, Gent. 64 blz. € 20.