Achtentwintigste hoofdstuk

Hoe Hieronimus auteur werd en hoe hij een nieuw ABC-boek uitgaf en hoe daarom de boeren een zware aanklacht tegen hem indienden.

  1. Nauwelijks als onderwijzer aangetreden

    Constateerde Hieronimus al met lede

    Ogen dat het gebruikte ABC-

    Boek voor kinderen niet voldee.

  2. Want daar de leerstof werd aangeboden

    Volgens de Ballhornsche methode,1

    Nam Hieronimus hier en daar

    Een aantal grove fouten waar.

  3. Hij besloot tot een ingrijpende revisie

    Die leidde tot een geheel herziene editie,

    Die hij dan ook korte tijd nadien

    Als volgt getiteld het licht deed zien:

  4. Nieuw ABC-boek, gerevideerde

    En met allerlei uitbreidingen vermeerde

    Uitgave / van Hieronimus

    Jobs, Theologiae Candidatus.

  5. Het was met dit boekje wel even wennen

    Want de alfabetletters, zoals we die kennen,

    Had hij uitgebreid met de ft,

    Alsmede met de sch en de st.

  6. Terwijl de haan (die achterin afgebeeld was)

    Door hem in ernstige mate misdeeld was,

    Want de sporen bleken zoek

    In dit gloednieuwe ABC-boek.

  7. Dat heeft hem toch niet kunnen verhinderen

    (tot lering en vermaak van de kinderen)

    Die ontspoorde haan nog bovendien

    Van een nest en een ei te voorzien.

  8. Het boek had zijn nut nog niet bewezen,

    Of de boeren begonnen het kritisch te lezen

    En kregen zo prima gelegenheid

    Tot een uiterst verbitterde strijd.

  9. Want het boek wekte bij geen van allen

    Ook maar het geringste welgevallen,

    En ze beschouwden met elkaar

    Die nieuwigheid als een groot gevaar.

  10. Zelfs de verstandigsten onder die heren

    Konden niet anders dan concluderen

    Dat de auteur van dit nieuw ABC

    Aan auteursallures lee.

  11. Zoals wanneer ’s zomers in zwoele luchten

    Een naderend onweer valt te duchten

    En er gewoonlijk vlak daarvoor

    Zich horen laat een zacht gemor,

  12. Zo begon het in Ohnewitz onder de boeren

    Aan alle kanten ook dof te rumoeren

    En boven het hoofd van Hieronimus

    Trok een zwaar onweer samen dus.

  13. Hij kreeg door de houding en manier van praten

    Van de Ohnewitzers wel iets in de gaten,

    Maar hij vertrouwde zonder meer

    Op de protectie van zijn heer.

  14. Maar de Ohnewitzers waren te zeer verbolgen

    Om Hieronimus langer stilzwijgend te volgen

    En zodoende kwamen ze deze keer

    Luidkeels tegen hem in het geweer.

  15. Ze kwamen namelijk allemaal samen,

    En de koster vervaardigde in hun naam ‘n

    Klaagschrift op de volgende toon:

    Hoogedelgeborene, genadige patroon,

  16. Wij boeren, werkzaam op de boerderijen

    Van Ohnewitz en Uwedeles landerijen,

    Doen met eerbied en nederig ontzag

    Over onze schoolmeester ons beklag,

  17. Aangezien hij tegen de zin van ons boeren

    Gewaagd heeft vernieuwingen in te voeren

    Onder het dwaze voorwendsel dat

    Het schoolwezen daar behoefte aan had.

  18. Bovendien gedraagt hij zich niet op de wijze

    Die men van een brave leraar mag eisen,

    Wat hier door allen wordt veroordeeld,

    Als niet dienende ons tot voorbeeld.

  19. Om van alle punten die wij beklagen

    Alleen de meest dringende voor te dragen,

    Treft hem primo vooral het verwijt

    Dat hij ongevraagd en eigengereid

  20. Een nieuw ABC-boek heeft doen verschijnen

    En daaruit de sporen heeft laten verdwijnen

    Van de haan, die door dit gemis

    Wezenlijk minder hanig is.

  21. Anderzijds verzwaart hij het leren

    Door nieuwe letters te introduceren,

    Want de sch, de ft en st

    Deden in het alfabet eerder nooit mee!

  22. En hoewel men eenvoudig kan weerleggen

    Dat hanen een kippenei zouden leggen,

    Ligt er nu toch eentje onder die haan,

    Alsof die haan dat zelf had gedaan.

  23. Zulke dingen zijn gedoemd bij het leren

    Een kind te verwarren en te frustreren,

    Bovendien is een zodanig alfabet

    Hoe dan ook in strijd met de wet.

  24. Pro secundo hebben alle scholen hier ‘n

    Ezelskop hangen, een bordpapieren,

    Die elk kind dat vervelend doet

    Bij wijze van straf dragen moet.

  25. Hoe hard en gevoelig die genomen

    Strafmaatregel in concreto aan moge komen,

    Toch droegen alle kinderen hier

    Die ezelskop altijd met plezier.

  26. Maar de heer Jobs was het niet naar genoegen

    En moest aan die kop nog van alles toevoegen:

    Hals, staart, boven- en onderdeel:

    Zo werd het een ezel in zijn geheel.

  27. Hoe jammerlijk je nu de kindjes hoort klagen

    Die een ezel in toto moeten dragen,

    En een gruwelijk kijkspel bieden zo,

    Tart elke beschrijving! Pro tertio

  28. Pleegt mijnheer Jobs met snoeiharde lellen

    De kinderen op zijn barbaarst te kwellen;

    En door een klap van de meester verloor

    Al menig arm jongetje zijn gehoor.

  29. Pro quarto pleegt hij zich niet te generen

    De armeluiskinderen te discrimineren;

    Die krijgen volledig onverdiend

    Twee keer zoveel slaag toegediend.

  30. Pro quinto pleegt hij hun zakken en broeken

    Nauwkeurig op snoepgoed te onderzoeken,

    En vindt hij appels of nootjes, nou,

    Dan pakt hij die af en eet ze zelf gauw!

  31. Pro sexto is op zijn manier van werken

    Ook in ander opzicht veel aan te merken,

    Want met de schout zijn kostgangers vrouw

    Neemt hij het, zeg maar, niet zo nauw,

  32. Ook zit hij dagelijks “Bij Tante Rosa”

    En drinkt daar ophitsende spirituosa

    En heeft menig avond tot rond middernacht

    Met de dorpsschout kaartend doorgebracht,

  33. Maar willen het vooralsnog hierbij laten

    En smeken in nederigheid Uwe Gnaden

    Dat hij ons, koste wat het kost,

    Van deze schoolmeester verlost.

  34. Hebben de eer dit u aan te bieden:

    Verzamelde keuters en akkerlieden,

    Aldus in Ohnewitz geschreven.

    N.N.N.N.N.N.’

125


Noot

1 Ballhornsche methode: verwijst naar de boekdrukker Johann Ballhorn, die in 1586 een heruitgave van het Lübeckse stadsrecht drukte die meer fouten bevatte dan de vorige druk. Het daarvan afgeleide werkwoord luidt nog altijd ‘verballhornen’ oftewel ‘verschlimmbessern’.

 

0