Soms is het leven een complete vergissing

Het literaire universum van Ariana Harwicz is gitzwart, onconventioneel en verontrustend. Sinds haar debuut, Sterf, liefste, werkt de Argentijnse aan een oeuvre met een eigen stem en thematiek. Ze portretteert mensen die aan de rand van de maatschappij leven, die tegen schenen stampen en die vooral weigeren zich te conformeren aan de heersende maatschappelijke normen. Harwicz toont aan dat de consensus stevige barsten vertoont. Dat doet ze altijd erg trefzeker, vol zelfvertrouwen en in een onopgesmukte taal.

Haar nieuwe roman, Razend, is ondertussen al de vijfde die bij uitgeverij Vleugels verschijnt. In het vorig jaar verschenen non-fictieboek Het geluid van een tijdperk expliciteerde Harwicz haar filosofie: het is niet de taak van de literatuur om zich te conformeren maar wel om te storen en grenzen op te zoeken. Over personages moet bovendien niet in morele termen worden nagedacht. Razend verkent opnieuw heftige thema’s: misbruik, (emotioneel) geweld en wraak. Ook komen onderwerpen uit de vorige romans terug: seks, familie, moederschap en de vele vormen die liefde kunnen aannemen.

Er wordt verteld over een moeder die na een veroordeling voor partnergeweld haar twee zonen enkel nog op een neutrale plek onder begeleiding van maatschappelijke assistenten mag zien, één keer per maand, ‘minder dan familieleden van terroristen’. De vader van de kinderen zorgt samen met zijn ouders voor de tweeling. Hoewel de moeder krachtens het vonnis van de rechtbank ver van haar kinderen moet blijven, gaat ze hen toch stiekem begluren aan de school of in het zwembad. Naar aanloop van het beroep in de rechtbank wordt ze door haar pro deo advocaat geïnstrueerd hoe ze zich moet kleden, zich gedragen, welke toon ze moet aanslaan en hoe ze haar huurhuis dient in te richten. Haar imago kan in haar voordeel werken.

Maar plots verliest de vrouw haar controle over de werkelijkheid en weigert de haar opgelegde rol: ze steekt het huis van haar ex-schoonouders, waar haar kinderen verblijven, in brand, ontvoert de tweeling en neemt ze mee op een reis langs de Franse snelwegen. In het dorp vinden manifestaties plaats en wordt een gevangenisstraf voor de moeder gevraagd. De lezer vraagt zich ongetwijfeld af of de moeder mentaal ziek is maar Harwicz zou erop wijzen dat het denken in hokjes totaliserend werkt. Het is ook maar de vraag wie slachtoffer is en wie dader. Tijdens de reis denkt ze aan het verleden en razen allerhande bizarre, lugubere en pessimistische gedachten door haar hoofd:

Liefde is verwoestende zwendel, een pederastennetwerk, een gerechtelijk schandaal in een provinciale rechtbank. Liefde is omkoping op klaarlichte dag, een nooduitgang met hangslot, vuurwerk dat de lucht in vliegt. Liefde is een rampzalig pad, een genetisch veranderd gezicht.

De omgeving waardoor ze rijdt is deprimerend: de schoorstenen stoten smerige roet uit, er is een moerasvijver met een kaaiman en waterspinnen, frettenlijkjes liggen tegen de stoeprand. Ze rijden langs een negentiende-eeuws dorp voor chronisch zieken waar experimenten werden gedaan die ze zelfs in Parijs niet aandurfden. Er loert overal gevaar: misschien verschijnt er een wegloper uit een afkickkliniek met een groot mes. Het perspectief verandert als de reis op een bepaald moment verder wordt gezet samen met de vader van de kinderen.

Razend is een grillige innerlijke monoloog van een vrouw die de werkelijkheid niet ziet zoals de meesten haar zien. Het is ook mogelijk dat alles een droom of een illusie is. De lezer beseft in elk geval al snel dat er geen goed einde mogelijk is en dat er zoals steeds weinig hoop is. Met elk boek werkt Harwicz wel verder aan een samenhangend en hoogstaand literair oeuvre dat gewelddadig en verontrustend is maar ook bijzonder origineel en boeiend. Volgens Harwicz zelf zijn de beste romans dwars en afwijkend. Zo’n roman heeft ze nu opnieuw zelf geschreven.

Kris Velter

Ariana Harwicz – Razend. Uit het Spaans vertaald door Eugenie Schoolderman. Vleugels, Bleiswijk. 112 blz. € 24,50.

Te koop bij de betere boekhandel of direct bij de uitgever