‘Vertel me een verhaal’

Een roman lezen van de Amerikaanse schrijfster Elizabeth Strout is een duik nemen in haar unieke universum. Haar personage Lucy Barton, voor het eerst tot leven gekomen in Ik ben Lucy Barton (2016) is de naamgever van een serie romans, waaronder het recente vertaalde De Burgess-broers. Hierin komt de naam Lucy echter niet voor. In de proloog van De Burgess broers is een ik-verteller aan het woord, die met haar moeder verhalen ophaalt over de familie Burgess. Wie Strouts andere boeken heeft gelezen en de vertelstem herkent, neemt aan dat dit Lucy Barton en haar moeder zijn.

De Burgess-kinderen uit Shirley Falls in Maine hebben een moeilijke jeugd gehad. Hun vader is jong overleden, na een tragisch ongeluk dat veroorzaakt is door een van de kinderen. De slimme en arrogante oudste Jim wordt een succesvol bedrijfsadvocaat in New York en trouwt met Helen, een vrouw met geld. Bob heeft in New York een bescheiden carrière in rechtsbijstand en treurt nog altijd om Pam, die hem verliet omdat hij geen kinderen kon krijgen. Of zoals Strout het verwoordt: ‘Bob leefde al jarenlang in de schaduw van zijn niet-kinderen die voor hem verschenen.’ Bobs tweelingzus Susan vegeteert met haar negentienjarige zoon Zach in een ijskoud huis in hun geboortestad. Als Zach een bevroren varkenskop de moskee van de Somalische gemeenschap inrolt, schieten zijn ooms hem en zijn moeder te hulp.

De Burgess- broers zou je een psychologische roman kunnen noemen, maar even goed een (actuele) politieke roman, een plattelandsroman of een familieroman. De alwetende verteller beschrijft de gebeurtenissen vanuit alle betrokkenen, de familie, de Somalische Abdikarum en politiechef Gerry O’Hare. In Maine praten mensen kennelijk niet over hun gevoelens. Vaak begrijpen ze zichzelf niet eens. Bob bijvoorbeeld ‘had er geen idee van dat wat hij voelde afgunst was.’ Strout laat de tegenstellingen tussen stad en platteland, tussen de familiewaarden van de Somaliërs en de geïndividualiseerde New Yorkers zien, maar geeft geen oordeel. In Strouts romans heeft eigenlijk niemand vaste grond onder de voeten. In een prachtige scène verandert Pam tijdens een chic diner voortdurend van inzicht over wat een goed leven eigenlijk is voor haar. Politieman Gerry, die met de zaak in zijn maag zit, ontdekt op internet dat er mensen zijn die ‘de Holocaust een mooie tijd in de geschiedenis vonden. Dat bezorgde hem het gevoel dat hij uiteindelijk niets van de wereld wist.’

Elizabeth Strout lezen is luisteren naar een milde, soms laconieke en soms theatrale vertelstem. Ze is weldadig empathisch en leeft soms letterlijk met haar personages mee (‘Ach, Helen, Helen, Helen’) om dan krachtig uit te halen: ‘Niemand wil geloven dat iets te laat is, maar het wordt altijd te laat en dan is het zo.’ De prachtige roman eindigt hoopvol met een scène waarin de drie Burgess-kinderen weer bij elkaar zijn. Al houdt Strout altijd een slag om de arm: ‘Hij begreep dat ze het nooit meer over de dood van hun vader zouden hebben. De feiten deden er niet toe. Hun verhalen deden er ertoe, en ze hadden elk een verhaal dat alleen van hen was.’

De Burgess- broers verscheen in de Verenigde Staten al in 2013 en is dus beslist niet nummer 6 in de Lucy Barton serie, zoals bol.com aangeeft. Ik lees het als nummer 1 of als prequel. Ben je van Lucy’s stem en verhalen gaan houden, lees dan vooral ook Vertel me alles (2024). Dat is als bijpraten met oude vrienden. Bob en Jim Burgess en hun (ex)echtgenoten Pam, Margaret en Helen ploeteren nog steeds om hun leven vorm te geven op het platteland van Maine. Strout voert ook Lucy Barton en Olive Kitteridge op, een ouder personage over wie ze drie romans schreef. Net als in De Burgess broers verweeft Strout de verwikkelingen van haar personages met een schokkende justitiële zaak die Bob onderhanden heeft. Toch is Vertel me alles geen thriller of detective. Het gaat om de ‘onopgetekende levens’, de levensverhalen over liefde en eenzaamheid die Lucy en Olive elkaar vertellen. Je leeft mee met de ‘zondeneters’: de mensen die de schuld van anderen proberen in te lossen. En je geniet mee van de ‘kleine momenten van verbondenheid die we in deze wereld ervaren als we geluk hebben’, zoals Lucy ze noemt. In al hun onmacht doen Strouts personages hun best om de ander te bereiken en begrijpen. En is er iemand die niet begrepen wil worden?

Petra Teunissen

Elizabeth Strout – De Burgess-broers. Nederlandse vertaling Inge Kok. Atlas Contact, Amsterdam. 352 blz, € 24,99.