Jazzzendeling Murakami

Zendingsdrang beperkt zich niet tot de religieuze omgeving. Liefhebbers van het lezen, literatuur, specifieke schrijvers, maar ook muziek, specifieke artiesten, zelfs automerken of gerechten kennen hun bevlogen zendelingen. Wat muziek betreft zitten er velen in de jazzhoek. Langjarig Nobelprijskandidaat Haruki Murakami behoort tot die groep, zo blijkt uit zijn verzameling Jazzportretten. In Japan verschenen twee delen, de nu verschenen Nederlandse vertaling is de bundeling daarvan, aangevuld met drie nieuwe portretjes.

Houden van jazz gaat nogal eens gepaard met liefde voor film. Illustrator Makoto Wada komt het eerst aan het woord in deze bundel met korte portretjes van jazzgrootheden van weleer. Hij vertelt als jonge tiener een filmliefhebber te zijn geworden en omdat jazz daar in de naoorlogse jaren een grote rol in speelde, kwam van het een het ander. Film en jazz waren cool, zoals we nu weer andere media en muziek hebben.

Bij Wada leidde dat tot het tekenen van zijn jazzhelden. Sommigen grappig en herkenbaar, anderen nauwelijks. Zo is Miles Davis weliswaar goed getroffen in zijn karakteristieke, gebogen houding, maar hij lijkt verder een wat corpulente, blanke man, wat hij natuurlijk allerminst was. Ook hier kwam van het een het ander, want Haruki Murakami was niet alleen een jazzfan – hij werkte zelfs enige tijd in een jazzcafé –, hij werd ook enthousiast van Wada’s getekende portretten. Op basis daarvan ging hij schrijven over wat hij ooit beleefd had met de muziek van mannen als Charlie Parker, Bill Evans en Dexter Gordon en wat hij daar bij gevoeld had en vaak nog steeds voelt.

Een werkbare en aantrekkelijke formule, als je tenminste weet wie Thelonious Monk was of Gene Krupa. En daar komt dan de zendeling om de hoek kijken. Murakami is een hardcore fan, die alles weet van wie wanneer op welk label speelde en wanneer er bepaalde samenwerkingen ontstonden en ook hoe de iconen zichzelf ten gronde richtten door drank- en drugsgebruik (of niet). Echt details waar je ook al een beetje ingevoerde jazzfan voor moet zijn.

Murakami dronk en drinkt er graag een glas bij, valt op: whisky, bier, wijn of een cocktail. Zoiets hoort bij de jazzsfeer natuurlijk. En de musici gaven in hun tijd wat dat betreft vaak het ‘goede voorbeeld’. Ieder stukje eindigt Murakami met een plaat, vinyl natuurlijk, die hem het meeste aansprak en vandaag de dag dus niet minder.

Erg kritisch is de Japanse bestsellerauteur van onder meer Norwegian Wood en Kafka op het strand niet. Een enkele keer plaatst hij een kleine kanttekening, maar verder is het allemaal geweldig wat al die jazzmannen en een enkele jazzvrouw deden. Een ware zendeling twijfelt nooit. Zijn goed geïnformeerde liefhebberstaal (‘Hawkins met zijn snedig loodrechte en gedreven frasering’), vraagt ook wel wat van de oppervlakkiger geïnteresseerde:

Als je een oude film uit de jaren zestig ziet en op de achtergrond klinkt de muziek van The Modern jazz Quartet, voelt dat nog altijd erg verkwikkend. Bij je oren is helder de vleugelslag te horen van een vrije ziel die zit opgesloten in een kooi en daaruit wil ontsnappen.

Omdat Murakami de jazz leerde kennen in Japan, en hij natuurlijk zelf die achtergrond heeft, zijn zijn opmerkingen soms ook wel erg Japans. Dan vergelijkt hij bijvoorbeeld doodleuk de muziek van pianist Oscar Peterson even met nabeyaki udon, een traditioneel Japans noedelgerecht. En dan moet je als lezer maar meteen begrijpen wat hij bedoelt.

Dat enkele uitgesproken jazzgrootheden er niet in staan, zoals Keith Jarrett en John Coltrane is een direct gevolg van het feit dat Makoto Wada die niet getekend heeft. Immers het vertrekpunt van Murakami. Jazzgrensgevallen als Frank Sinatra en Mel Tormé juist weer wel.

Wat jammer is, is dat houden van jazz doorgaans zo gefocust is op de helden van weleer, terwijl er in de hedendaagse jazz toch ook geweldige dingen gebeuren. Mocht Murakami Tzum lezen, dan zou ik hem hierbij graag willen aanraden met die musici ook eens iets te doen.

André Keikes

Haruki Murakami – Jazzportretten. Met illustraties van Makoto Wada. Vertaald door Luk Van Haute. Atlas Contact, Amsterdam / Antwerpen. 256 blz. € 26,99.