Geen vergeten, maar een herontdekte groente

Wat geldt voor groenten, geldt ook voor schrijvers. Wanneer ze onbekend of vergeten zijn, is dat vaak terecht. Dat is niet zo voor Lafcadio Hearn, een 19de eeuwse auteur met Griekse roots wiens werk wat op de achtergrond was verzeild, maar nu herontdekt kan worden dankzij nieuwe vertalingen bij Koppernik. Eerder verscheen er al Kwaidan, een verzameling spookverhalen uit Japan. Nu is er de vertaling van Chita, een wonderlijke novelle die gebaseerd is op het waargebeurde verhaal van een orkaan die op 10 augustus 1856 het eiland Last Island heeft verwoest. Hearn schetst op minder dan 130 pagina’s een even mysterieus als tragisch beeld van de onmacht van de kleine mens tegenover de brute kracht van de grote natuur.

Chita is gebaseerd op historische feiten. In augustus 1856 trekt een verwoestende orkaan over Last Island (Isle Dernière), nabij New Orleans. Dat eiland was toen een populair vakantieoord voor de rijkere bovenklasse, denk bijvoorbeeld aan de plantagehouders. Het eiland had onder meer een luxehotel en tientallen vakantiehuisjes. Maar Last Island werd dus deels weggevaagd door de orkaan. Bijna 200 bewoners van het eiland kwamen om het leven.

In de nasleep van de rampzalige storm redt de visser Feliu Viosca een meisje. Hij neemt haar mee naar huis op een nabijgelegen eiland. Zijn diepgelovige vrouw Carmen ziet daarin een teken van God. Toen Feliu en Carmen nog in Spanje leefden, zijn ze namelijk zelf een dochter (Conchita of ‘Concha’) verloren. ‘Het kind is ons door de Heilige Maagd gestuurd, Feliu, vanwege Concha’, zegt Carmen.

Ze noemen het kind ‘Chita’, leren haar zwemmen en laten haar kennismaken met hun geloof. Van de echte moeder van het kind, Adele, is geweten dat ze overleden is in de orkaan. Van de echte vader is geen spoor, maar er wordt verondersteld dat ook hij overleden is.

Maar net zoals Hearn de duistere, opborrelende spanning in aanloop naar de orkaan netjes opbouwt, voel je als lezer dat er ook met de personages iets op til is. Misschien heeft het te maken met de Griekse roots van Hearn (Hearn werd geboren op het Griekse eiland Lefkas) maar het noodlot en de schijnbare onontkoombaarheid van dat ‘fatum’ sluipen in het verhaal.

De biologische vader van Chita, Julien, blijkt nog te leven. Hij leefde verder, in de veronderstelling dat hij vrouw en kind was verloren. Julien belandt jaren later als dokter op het eiland waar zijn dochter leeft om daar een patiënt te helpen. Op het moment dat hij zelf doodziek wordt, komt Julien in contact met iemand die hem fysiek heel erg doet denken aan zijn overleden vrouw Adele. Maar nog voor hij te weten komt dat het ook echt zijn dochter is, bezwijkt hij in een delirium aan de gele koorts.

Chita verscheen oorspronkelijk als een feuilleton in Harper’s New Monthly Magazine in 1888. Door de beperkte omvang is er weinig plaats voor echt uitgediepte of complexe personages. Toch slaagt Hearn erin de lezer in het verhaal te trekken. Hij doet dat door als een impressionistische schilder een tegelijk tastbaar en toch mysterieus beeld te schetsen van het eiland en de passage van de orkaan.

Chita wordt bestempeld als een klimaatroman avant la lettre. Wanneer je het verhaal leest met in je achterhoofd de beelden van orkaan Katrina – de orkaan die in 2005 over dezelfde regio raasde – dan is die koppeling inderdaad snel gemaakt. Maar Chita gaat volgens mij toch in de eerste plaats over de machteloosheid, de nietigheid van de mens, zowel tegenover de onberkenbare kracht van de natuur als tegenover de grillen van het lot.

Om terug te keren naar het beeld van het begin: als de boeken van Lafcadio Hearn al vergeten of onbekende groenten zouden zijn, dan is dat label onterecht en zou ik bij uitgeverij Koppernik aandringen op een gezonde extra portie Hearn.

Maarten De Rijk

Lafcadio Hearn – Chita. Herinnering aan Last Island. Uit het Engels vertaald door Barbara de Lange. Koppernik, Amsterdam. 127 blz. € 20,50.