Overgeleverd aan je vader

Ilaria. Of de weg naar ongehoorzaamheid van Gabriella Zalapì is een roman die je meteen meeneemt. In makkelijke taal vertelt Zalapì het verhaal van de achtjarige Ilaria, die met haar vader door Italië reist. We kijken door de ogen van een kind, waardoor haar verwarring, angst en spaarzame momenten van vreugde extra hard binnenkomen.

Wat eerst nog een raar avontuur lijkt – autoritten, hotels en nieuwe plekken – verandert langzaam in een ontvoering. Als lezer leef je sterk mee met het kind dat plots wordt weggehaald bij haar moeder, haar zus en haar vertrouwde leven. Ilaria’s vader sleept haar mee over het Italiaanse schiereiland en laat haar wanneer hij een of ander louche handeltje heeft achter op een kostschool, bij haar grootmoeder of bij vrienden. Ilaria heeft daar zelf niets over te zeggen. Dat maakt haar situatie verdrietig en beklemmend. Toch maakt Zalapì het verhaal nergens overdreven dramatisch. Juist de kleine observaties en de rustige stijl maken het een sterk verhaal. Zonder aanhalingstekens en zij/hij zegt is het een vloeiend geheel en wordt het dialoog direct en bijna tastbaar.

Het verhaal speelt zich af in Italië in de jaren tachtig, in de periode van de Anni di piombo – de ‘Jaren van Lood’. Dat was een tijd van veel geweld en terroristische aanslagen, zoals die op het station van Bologna in 1980. Zonder daar uitgebreid op in te gaan, laat Zalapì zien hoe onrustig en angstig die tijd was. Ook de veranderende maatschappij speelt een rol, vooral in Sicilië. De familie van Ilaria’s vader hoort bij de oude aristocratie en kijkt neer op de werkende klasse. Samen eten met de (warmhartige) bedienden is ondenkbaar. Grootmoeder hecht sterk aan etiquette en maant haar kleindochter voortdurend aan met een ‘mi raccomando’ – denk erom. Zelfs fruit moet netjes met mes en vork gegeten worden.

De ondertitel De weg naar ongehoorzaamheid wekt bepaalde verwachtingen die nauwelijks worden ingelost. De ongehoorzaamheid kan samengevat worden in de paar keer dat Ilaria haar vader tegenspreekt. Als lezer hoop je steeds dat ze wegloopt of haar moeder zal bellen. Het is natuurlijk wel realistisch dat dat niet zo makkelijk gaat voor een kind, zelfs als de ouder schade aanricht.

Met weinig woorden roept Zalapì veel gevoel op. Ilaria blijft je bij als een kwetsbaar maar sterk meisje dat probeert staande te blijven in een wereld waarin volwassenen alle macht hebben. Het resultaat is een op het oog eenvoudige roman, maar met veel emotionele kracht.

Rosanna Del Negro

Gabriella Zalapì – Ilaria. Of de weg naar ongehoorzaamheid. Vertaald uit het Frans door Janine Cathala-Vette. Tristan, Antwerpen. 160 blz. €22,99.