Walter van den Berg (Zanger Ronald zingt de blues) was vorige maand te gast bij Amedeo Durnez van We moeten het over literatuur hebben. Al aan het begin van het gesprek (vanaf 6:55) doet Van den Berg terloops een opmerkelijke ontboezeming:

Zanger Ronald. Ik heb daar af en toe een AI erbij gehaald terwijl ik aan het schrijven was. Ik heb dat hele boek in een AI-model gegooid en ik wilde wat dingen vragen, ik wilde een beetje “sparren”  – vreselijk woord, maar… Ik wilde ontdekken wat dit was, hoe zit het nou met dat personage. En de AI kwam terug met een antwoord. Ik dacht dat een personage in het boek… dat personage A in het boek op mij gebaseerd was en personage B op iemand anders. En uiteindelijk kwam ik erachter door wat die AI zei: O, personage is op mij gebaseerd maar personage B ook. Daardoor heb ik ook weer iets over mezelf geleerd.

Aan het einde van het gesprek komt Durnez kort terug op Van den Bergs uitspraken. ‘Ik weet veel van literatuur en ik weet veel van AI,’ zegt Van den Berg dan. ‘En dat is niet per se omdat ik al mijn literatuur door AI laat produceren, want dat is absoluut niet zo natuurlijk. Af en toe praat ik met AI over wat ik aan het schrijven ben. Maar ik gebruik het ook voor mijn kantoorbaan. Ik ben developer,’ zegt Van den Berg.

Op 19 mei 2024 schreef Van den Berg al op Substack dat hij een ‘een GPT in elkaar [heeft] gezet die me helpt bij het schrijven van mijn nieuwe roman’:

De GPT die ik zelf heb ‘gebouwd’ (lees: een lange, duidelijke prompt geschreven) is een bot die het boek dat ik nu aan het schrijven ben op ritme controleert. Dat zoeken naar evenwicht maakt het een beter boek, denk ik, omdat het iets is dat ik bij vorige boeken ook deed, maar dan met de hand. Tegen de tijd dat het af is, zal ik ChatGPT vragen wat hij denkt over de pijn-laag, en misschien zegt ‘ie iets dat hout snijdt, omdat LLMs heel sterk zijn in het analyseren van teksten. Wellicht helpt het antwoord me enkele elementen verder aan te scherpen. Dat is wat AI voor literatuur kan doen. Het is een tool die een schrijver helpt een beter boek te schrijven, maar het zal zelf nooit een literair bedoelde roman schrijven die de lezer wil lezen.

Van den Berg specificeerde anderhalve week geleden in een nieuwe blogpost waarvoor hij AI nu uiteindelijk heeft gebruikt bij Zanger Ronald zingt de blues:

  1. Af en toe heb ik het boek door Claude (Sonnet 3.5) laten lezen als ik me afvroeg of een personage iets wel of niet zou doen of zeggen. Claude kwam met verrassend goede literaire inzichten, en kon echt als een motiverende redacteur werken.
  2. Ik heb een klein coachje in elkaar gezet die ik een paar keer heb aanslingerd als ik merkte dat ik weer zat te procrastineren, een hele simpele, die met malle tips kwam om het schrijven weer aan te zetten, en die paar keer waren genoeg om te denken ‘wat zal mijn coach nu zeggen’ — maar de eerlijkheid gebiedt nu ook te zeggen dat ik óók last had van het vergeten dat ik die coach überhaupt had (iemand heeft vast al een naam aan dat verschijnsel gegeven).
  3. Ik heb het onvolprezen (en volgens mij nog steeds veel te onbekende) NotebookLM gebruikt om (steeds de laatste versie van) mijn boek in te gooien en het vragen te stellen als ‘heeft Ron eigenlijk een telefoon’ en ‘kan je checken waar Ron aan zijn ex denkt’.Het resultaat komt nog het dichtst bij die GPT die ik ooit wilde bouwen: je krijgt een overzicht van het gevraagde, met klikbare noten waaronder je eigen tekst gequote wordt.

De link bij punt 1 verwijst naar nog weer een ander blog waarbij Van den Berg Claude scènes liet bedenken als hij zelf vastliep:

Daar kwam iets uit dat oké was. Ik zag dat de prompt nog meer instructies kon gebruiken, zoals: hou je aan het perspectief dat je tegenkomt, gebruik geen aanhalingstekens als iemand spreekt, etc. De handeling had niets in zich dat me verder hielp, dus dat viel tegen. Maar de stijl kwam dicht bij mijn eigen stijl, en dat vond ik leuk, dus ik antwoordde ‘niet verkeerd, dankjewel’, en Claude reageerde daar nog op met een toelichting:

“Graag gedaan! Mocht je nog meer inspiratie nodig hebben, het werkt goed om Ron in deze scene gedwongen stil te laten zitten (door de file) terwijl hij wordt geconfronteerd met zijn eigen tekortkomingen via de vragen van Annie en Joop. De fysieke stilstand spiegelt mooi met zijn innerlijke worsteling.

Ik zie dat het personage van Annie een interessante dynamiek toevoegt – ze dwingt Ron eerlijk te zijn tegenover zichzelf, terwijl Joop meer meegaat in Rons gebruikelijke ontwijkgedrag. Dat contrast zou je nog verder kunnen uitwerken.”

En dit, dit is iets wat een redacteur zegt.

Vooropgesteld: ik hou mijn redacteur, ik voel een warme vriendschap voor hem, he comes with the package als je een uitgever hebt en hij is oprecht onmisbaar, maar dit is toch eng briljant?

Voor zover bekend is Van den Berg de eerste literaire auteur die openlijk toegeeft ‘pratend met AI’ een boek te hebben geschreven. Van den Berg vindt zelf dat Claude geen woord aan de roman geschreven heeft:

Ik heb AI als hulpmiddel ingezet, dus, en, voor de duidelijkheid, ik heb het geen woord laten schrijven aan mijn roman. Ik zou daar niet per se tegen zijn: stel je voor dat je enorm aan het stoethaspelen bent met een zin en je vraagt Claude een keer om hulp om de woorden in de juiste volgorde te krijgen, dan zou ik me daar niet al te hard voor schamen.

Zanger Ronald zingt de blues verscheen bij Hollands Diep.