Coming of age onder het juk van een Weense Bint

Ages of Empire 2 is een tamelijk gecompliceerde realtimegame: je speelt tegen anderen en je resultaten bepalen of je stijgt of daalt in een klassement van duizenden spelers. Van die anderen ken je alleen hun klassering en profiel, maar je weet dat overal waar pc’s staan met een internetverbinding spelers te vinden zijn. Wie bovenaan staat in het klassement geniet wereldfaam, althans binnen de groep realtimegamers en alleen onder zijn pseudoniem, want in deze wereld verschuilt iedereen zich achter een alias. Zulke wereldfaam valt Till Kokorda ten deel als hij als jongste speler ooit weet door te dringen tot de top-10 en zelfs een keer de onbetwiste nummer één van van dat klassement weet te verslaan.

Till is de hoofdpersoon van de roman Realtimejaren van de Oostenrijkse auteur Tonio Schachinger. Realtimejaren is een echte coming-of-age-roman, die Tills leven volgt van zijn tiende tot en met zijn achttiende, de jaren waarin hij zich als gamer in de wereldtop handhaaft, maar ook de lange weg aflegt van de eerste tot en met de achtste en hoogste klas van het Marianum, een van de gymnasia die Wenen rijk is. Till lijkt het daar niet te hebben getroffen: al die jaren zal Herr Professor Dolinar zijn klasseleraar zijn, een man die bij Nederlandse lezers associaties zal oproepen met Bint, de schooldirecteur van Bordewijks gelijknamige novelle.

De stijl van Realtimejaren staat echter ver af van die van Bint. Schachingers taalgebruik is vlot en soepel en roept nergens kilte op, alsof hij wil zeggen dat de jaren tussen kind-zijn en volwassene weliswaar lastig zijn, maar toch niet meer dan horden waar je, zo nodig pas na een tweede of derde poging, overheen zult komen.

Mag Till worden beschouwd als een typische nerd? Ik denk het niet. Hij verdwijnt soms wel bijna, maar nooit helemaal in de virtuele wereld, heeft een vriend in de persoon van klasgenoot Georg en raakt via Georg in het zesde jaar ook bevriend met Fina en Feli, eveneens Marianum-leerlingen. Op Feli wordt hij verliefd. De vraag of zij zijn verliefdheid zal beantwoorden houdt lang de spanning erin, veel meer nog doet dat vanaf begin tot eind van Realtimejaren Dolinars bejegening van Till.

Eigenaardig is Till zeker:

Als hij naar de Harry Potter-films kijkt, ziet hij zichzelf niet in de rol van Harry of Ron of Hermelien, maar in die van een van de leerlingen die nooit bij naam worden genoemd, die slechts één keer op de trap langs hen heen lopen, in dezelfde eetzaal zitten, maar nooit tegen Heer Voldemort vechten of op draken moeten rijden.

Till heeft natuurlijk ouders, maar zij spelen nauwelijks een rol van betekenis in zijn leven, ook al niet omdat ze geen idee hebben wat hij eigenlijk doet als hij uren aan zijn computer zit en daar ook niet erg geïnteresseerd in lijken te zijn.

Het Marianum, dat het midden houdt tussen een kostschoolinternaat en een gewone dagschool, is gevestigd in een voormalige zomerresidentie van de Habsburgers en geldt als een van de conservatiefste gymnasia. Het heeft onderwijsvernieuwing grotendeels buiten de deur weten te houden. Is het elitair? Min of meer, maar toch meer min dan meer dankzij, verbazingwekkend genoeg, leraren van de oude stempel als Dolinar. Hoewel zelf afkomstig uit Karinthië, basis van de Oostenrijkse, radicaal-rechtse FPÖ, moet Dolinar niks hebben van de ruk naar rechts in de Oostenrijkse politiek en de groeiende populariteit van radicaal-rechts. Hij staat erop dat een leerling die blijk heeft gegeven van Holocaust-ontkennende opvattingen van school wordt gestuurd.

Maakt hem dit in de ogen van Till sympathieker? Dat laat Schachinger in het midden. De laatste jaren van Tills tienjarige schoolleven kunnen worden beschouwd als zijn uiterst trage bevrijding van Dolinars juk, maar dat zal niet betekenen dat hij achteraf op Dolinar en die jaren toch ook met gevoelens van warmte terug zal kijken. De laatste zin van Realtimejaren, een jaar na het verlaten van de school door Till uitgesproken tegen een voormalige klasgenoot, die wél met enige nostalgische warmte terugkijkt, luidt: ‘Het was de hel, idioot!’

Hans van der Heijde

Tonio Schachinger – Realtimejaren. Vertaling Kris Lauwerys & Isabelle Schoepen. Tzara, Antwerpen. 318 blz. € 26,99.