De ruimte van het volledig leven

Lucebert had de ambitie ‘de ruimte van het volledig leven tot uitdrukking te brengen’. In Lasso om de maan belicht de Noorse Agnar Mykle maar een deel van het leven van zijn hoofpersonage, de componist Ask Burlefot, en toch lijkt hij met zijn klassieker uit 1954 een gooi te doen naar dezelfde ambitie als Lucebert. Lucebert probeerde dat doel te bereiken op ‘poëtische wijze’, Mykle kiest eerder voor een compromisloos, niet aflatend, realistisch proza. Lasso om de maan is een boek dat wel iets vergt van de lezer, maar voor de geduldige lezer die niet bang is van uitweidingen en een beetje graafwerk is een duik in het universum van Mykle een unieke ervaring.

In het vuistdikke Lasso om de maan – in het Noors Lasso rundt Fru Luna – keert de 32-jarige componist Ask Burlefot na twaalf jaar afwezigheid terug naar zijn geboorteplaats aan de Noorse westkust om zijn jongere broer te begraven. Tijdens de treinrit naar het ouderlijk huis laat Ask zich overspoelen door herinneringen. Herinneringen aan zijn jeugdjaren, aan zijn vriendschappen van toen, aan zijn eerste ervaringen als jonge, veelbelovende schooldirecteur, aan zijn problematische band met zijn ouders en aan zijn geaccidenteerde liefdesleven.

Mykle brengt op die manier de volwassenwording van Ask gedetailleerd in kaart. Ask komt daarbij naar voren als een tragikomische figuur die zijn plek zoekt in de wereld, het ene moment stuntelend aandoenlijk en grappig, het andere moment ergerlijk of moreel verwerpelijk.

Ask Burlefot vertoont opvallend veel gelijkenissen met auteur Agnar Mykle zelf. Zo lijkt de niet nader genoemde stad waar Ask opgroeit, bijvoorbeeld erg veel op Trondheim, de geboortestad van Mykle. Net als Mykle (oorspronkelijk Myklebust) wordt de achternaam van Ask afgekort van Burlefot naar Burle. Zonder te verklappen wat er precies gebeurt in de contacten en relaties met vrouwen, maar ook daar zijn er opvallende gelijkenissen met het levensverhaal van Mykle zelf.

Om even terug te komen op Lucebert: de Keizer der Vijftigers wilde de taal ‘in haar schoonheid’ opzoeken. Mykle lijkt de taal niet alleen in haar schoonheid, maar ook in haar volledigheid op te zoeken. Zo weidt hij vaak bladzijdenlang over allerlei zaken uit, gaande van de manier waarop een scheepskapitein hoort te sterven tot het pokerspel of over een begrip als eerlijkheid. Dat komt ook deels omdat uitgeverij Oevers ervoor gekozen heeft het oorspronkelijke manuscript te herstellen. Mykle kreeg aanvankelijk namelijk de opdracht te snoeien in die uitweidingen en talrijke zijpaden. Ook enkele voor die tijd expliciete erotische passages werden weggecensureerd. Op die manier verdwenen er ruim honderd pagina’s uit het manuscript. Maar ook dan vonden critici dat er nog te veel uitweidingen in het verhaal zaten. En toch groeide het boek het boek uit tot een klassieker en geldt Mykle als een wegbereider of voorbeeld voor latere generaties Noorse auteurs, onder wie onder meer Karl Ove Knausgård.

In veel boeken die zich afspelen tussen de jaren ‘30 en begin jaren ‘50 speelt de Tweede Wereldoorlog een rol. Hier en daar is er tussendoor wel een verwijzing naar de oorlog maar de jaren ‘40 en het oorlogsgeweld blijven opvallend afwezig. Zoals vertaler Geri de Boer in zijn – overigens uitstekende – nawoord stelt, schreef Mykle nadien nog wel een soort ‘vervolg’ getiteld Het lied van de rode robijn. Dat boek verscheen in 1956, maar veroorzaakte een schandaal. Mykle moest zich verdedigen tegen een aanklacht wegens pornografie. De Noor kwam de rechtszaak nooit helemaal te boven. Mykle overleed in 1994.

Kortom, Lasso om de maan is misschien niet voor de halfhartigen. Maar voor wie niet allergisch is aan uitweidingen, kan het proza van Mykle iets bezwerend en zelfs iets virtuoos krijgen. Wie zich bijvoorbeeld graag laat onderdompelen in een introspectief universum als dat van Marcel Proust of van Simon Vestdijk komt bij Mykle mogelijk ook aan zijn trekken.

Maarten De Rijk

Agnar Mykle – Lasso om de maan. Vertaald uit het Noors door Geri de Boer. Uitgeverij Oevers, Zaandam. 688 blz. 37,50 euro.