In 2024 schreef auteur Uschi Cop een opiniestuk waarin ze haar ongenoegen uitte over het selecteren van Tommy Wieringa’s Joe Speedboot als boek voor de Heel Nederland Leest-campagne. Ze las in die roman ‘misogyne en koloniale portretten van vrouwen en mensen van kleur’ en signaleerde in Wieringa’s werk misogyne personages, die zich niet duidelijk onderscheidden van de auteur. Waarom moest Joe Speedboot dan juist naar voren worden geschoven?

Twee jaar later is er opnieuw eenzelfde soort kritiek op de campagne. Docenten Pim van Heyningen en Jessica Minnaert vinden dat er bij Heel Nederland Leest structureel wordt gekozen voor boeken met ‘vrouwonvriendelijke of misogyne inhoud’. Dat schrijven zij in de Volkskrant. De keuze dit jaar voor Het diner van Herman Koch is volgens Van Heyningen en Minnaert alweer een keuze voor een vrouwonvriendelijke hoofdpersoon:

In Het diner lijkt de minachting voor vrouwen minder aan de oppervlakte te liggen. Toch worden de vrouwen die het podium betreden in de eerste plaats omschreven aan de hand van hun uiterlijk, kleding, accessoires en algemene categorieën waar ze al dan niet toe behoren. Dat heet micromisogynie.

Volgens de CPNB, die Heel Nederland Leest organiseert, moet het campagneboek schuren, vragen oproepen en je dwingen je eigen grenzen te onderzoeken. Van Heyningen en Minnaert schrijven daarover:

Waarom kiest het CPNB dan niet voor een auteur die zowel deze lijst van auteurs als de perspectieven die in de gekozen boeken aan bod komen verbreedt? Neem het boek Confrontaties van Simone Atangana Bekono, dat onder meer een licht werpt op het racisme waar velen dagelijks mee te maken hebben. Over een boek dat schuurt gesproken.

Ilja Leonard Pfeijffer moet het ook bekopen bij de docenten. Pfeijffer is weliswaar nog niet gekozen voor heel Nederland Leest, maar volgens Van Heyningen en Minnaert ligt dat wel ‘in de lijn der verwachtingen’. Zelfs zijn kinderloosheid wordt erbij gehaald om een sneer uit te kunnen delen:

De aangehaalde passage [van Pfeijffer] laat eens te meer het gelijk van Marijke Schermer en Lotte Houwink ten Cate zien: een kinderloos leven is geen garantie voor uitzonderlijke literatuur.

Als we inderdaad zijn wat we lezen, zoals een aantal auteurs heeft betoogd in het geschenkboek Je bent wat je leest tijdens de campagne van 2018, dan heeft het CPNB een grote opdracht om te voorkomen dat we een generatie vrouwonvriendelijke lezers en schrijvers creëren die vrouwen als niet meer beschouwen dan een homogene groep van niet-autonome lustobjecten. Een generatie bovendien die universa waarin dikke vrouwen geen recht van bestaan hebben, voorziet van grote oplages, belangrijke posities en hoge onderscheidingen.

Lees het opiniestuk hier.