Aandacht is de meest effectieve vermomming

Op het omslag van Lord M., de nieuwe roman van Arthur Japin, staat een rijk geklede page met korte roodblonde krullen. Dat blijkt geen lord, maar een lady. Lady Caroline Lamb, de vrouw van Lord Melbourne, is een echte Japin-heldin, met een uitbundige levensstijl die een groot verdriet maskeert. Japin zet haar leven af tegen dat van dé andere vrouw in Lord M.’s leven: koningin Victoria.

Voor de protagonisten in zijn sfeervolle historische romans, die je als ‘biofictie’ zou kunnen omschrijven, kiest Arthur Japin vaak kunstenaars, zoals schilder Edgar Degas, balletdanser Vaslav Nijinsky en componist Pjotr Iljitsj Tsjaikovski. Nu staat de politicus William Lamb, Lord Melbourne (1779-1848) centraal. Hij was minister-president onder koning William IV en koningin Victoria, maar ook zijn hart lag eigenlijk bij de literatuur en de kunsten.

Het boek is opgezet in verschillende delen. Japin wisselt de fictieve dagboekbladen van Lord M. af met zijn ‘essays’ over zijn kennismaking en huwelijk met Lady Caroline Ponsonby. De dagboeken beginnen vanaf de eerste dag van het koningschap van Koningin Victoria, drie weken na haar achttiende verjaardag. Haar allereerste handeling als vorstin is om haar bed uit de slaapkamer van haar moeder te laten halen. Nooit had ze alleen mogen slapen of een trap mogen betreden zonder iemands hand vast te houden. Dit extreem strenge ‘Kensington System’ kwam uit de koker van hoveling John Conroy, die Victoria’s moeder, prinses Victoire van Saksen-Coburg in zijn macht had. Nu Victoria eindelijk ontsnapt is aan haar opvoeders, kiest ze Lord M. tot vertrouweling. Zij bouwen een warme band op. Hoewel er geruchten gingen (en nog steeds gaan) over een liefdesrelatie, is Lord M. in deze roman een vaderfiguur voor de piepjonge koningin: ‘Victoria gunt mij de rol van de opvoeder die ik voor onze zoon had willen zijn.’

Als de druk op Victoria groeit om een huwelijkspartner te kiezen om de dynastie te redden, wil ze relatieadvies. Ze geeft Lord M. drie jaar op rij als kerstcadeau lederen notitieboeken om het relaas over zijn huwelijk in te schrijven. Lord M. blikt hierin terug op zijn liefde voor de intelligente en steenrijke, maar volstrekt onopgevoede en vrijgevochten Caroline. De liefde is wederzijds. Op hun bruiloft zegt haar moeder: ‘Ik heb nooit een bruid gezien die zo weinig weg heeft van een echtgenote.’ Zo kwam ‘Caro’ verkleed als man luisteren naar de speech van Lord Melbourne in het parlement. Die travestie was niet alleen een schandaal, maar ook strafbaar. Hun gelukkige huwelijk lijdt onder de dood van twee pasgeboren kinderen en de verstandelijke beperking van hun zoon. Caroline verliest zich in een obsessie voor de uitzonderlijk populaire dichter Lord Byron. Dat kan niet goed aflopen, wat de trouwe Lord M. ook doet om zijn vrouw te beschermen tegen sociale uitstoting: ‘Het is een veelgemaakte fout, het idee dat wij een ander met onze liefde kunnen redden, maar dat heeft niemand ooit belet om hem te maken.’

Victoria leest het tragische liefdesverhaal over Caroline en Lord M. vlak voor huwelijk met prins Albert van Saksen-Coburg en Gotha, de man op wie zij verliefd is en die zij zelf heeft kunnen kiezen. Zij concludeert uit het laatste essay van Lord M. dat een verstandshuwelijk veel beter is dan uit liefde trouwen en is boos op Lord M. ‘U had mij tegen de liefde moeten waarschuwen en nu is het te laat!’ Met Victoria en Albert loopt het echter goed af: hun huwelijk was een succes en zij kregen negen kinderen samen. Maar ook Victoria ontkwam niet aan de prijs van de liefde. Albert ging relatief jong dood en zij bleef de rest van haar lange leven in de rouw. ‘Eeuwig die herinnering aan iets wat er niet meer is!’

Lord M. is een ‘vintage’ Japin waarmee hij zijn trouwe lezers niet teleurstelt. Hij trakteert je op levendige beschrijvingen met veel details van de kroning van Victoria, de verhuizing naar Buckingham Palace, luisterrijke ontvangsten en bals en archaïsche woorden zoals ‘smekelen’. Hij stoffeert zijn roman met boeiende personages zoals Lord Byron en de promiscue moeder van Lord M.. Ook legt hij zijn typische aforismen in de mond van Lord M., zoals ‘Stilstaan bij hoe het hoort, heeft nog nooit iemand geholpen’ of ‘Liefde is een kweekvijver voor dwazen’. In interviews heeft Japin vaak gezegd hoe belangrijk de fantasie als toevluchtsoord voor hem was en is. Thema’s als verstoppen en maskeren zijn in al zijn romans te vinden, heel pregnant in Een schitterend gebrek. Zo zei hij in een interview: ‘Vrijwel al mijn personages blijken voor andermans blikken op de vlucht te zijn. Ze willen gezien worden maar ook verdwijnen.’ Lord M. leert de onzekere koningin Victoria hoe zij zich kan verbergen in het volle licht van het theater van de monarchie. Zijn vrouw Caroline Lamb verstopt zich van nature, vertelt ze aan haar man:

De dingen die ik doe, ik doe ze niet om op te vallen, zoals mensen denken. Het is als een sluier. […] Ik doe wat ik moet doen, in de hoop erachter te verdwijnen. Om er even niet te hoeven zijn. Om het leven niet te hoeven zien en er niet door gezien te worden. […] Het is een grote vergissing te denken dat iemand die erg zichtbaar is ook graag wil worden gezien. […] Ik dof me op om me daaronder te kunnen verbergen. Aandacht is de meest effectieve vermomming.

Petra Teunissen

Arthur Japin – Lord M. De Arbeiderspers, Amsterdam. 336 blz. € 26,99.