Een vakkundig spelletje met de lezer: wie wint?

Caroline Wahl (1995) is een fenomeen in Duitsland. De jonge schrijfster debuteerde in 2023 met 22 banen, een overtuigend en ontroerend portret van een tiener die voor haar veel jongere zusje en drankzuchtige moeder zorgt maar tegelijkertijd ervan droomt te ontsnappen en haar eigen leven te beginnen. Het werd een bestseller, net als opvolger Windkracht 17.

Onlangs won ze daarmee de Nederlandse prijs voor het Beste Boek voor Jongeren in de categorie vertaald. Windkracht 17 belandde niet op de longlist van de Deutscher Buchpreis, het Duitse zusje van de Engelse Man Booker Prize en de Franse Prix Goncourt. Wahl beklaagde zich er op Instagram over hoe onterecht dat was.

Daarmee legt ze de lat hoog voor haar derde roman, De assistente. Het vertelt het verhaal van een jonge vrouw die aan haar eerste baan begint, steeds langere dagen maakt voor haar baas, een oude witte man die onhaalbaar hoge eisen stelt, haar vernedert, kleineert en te dicht in de buurt komt. Uiteindelijk komt ze met een burn-out thuis te zitten, schrijft de ellende van zich af in hippe songs en wordt een succesvol muzikante. Nu klinkt het alsof ik de hele plot weggeef, maar dat doet Wahl zelf ook. Op nog geen derde van het boek schrijft ze hoe hoofdpersoon Charlotte haar keyboard onder het bed vandaan trekt en dat weekend begon te schrijven ‘aan een lied dat over een paar maanden viraal zou gaan.’

De verhaallijn is dan ook ondergeschikt in dit boek. En dat is maar goed ook, want die heeft weinig om het lijf. Naast de boze baas en de ondergeschikte assistente is er ook nog de mooie jongen op wie Charlotte verliefd wordt maar die al snel is uitgekeken op een vriendin die haar werk belangrijker vindt dan haar vriendje. De vlakke plot ontvouwt zich ook nog eens in een platte stijl vol herhalingen.

Waar draait het dan wel om? Wahl speelt een spel, met clichés, met de ambacht van het verhalen maken én met de lezer. Als je al een tijdje genoeg hebt van de scènes op de uitgeverij waar Charlotte werkt, lees je: ‘Dit zou nu gewoon zo door kunnen gaan. Nieuwe week, nieuwe kansen. Verder vertellen met een lichte, dramatische opbouw, terwijl de lezers zich langzamerhand beginnen af te vragen wat de bedoeling is van de vele herhalingen en of de fut er niet zo’n beetje uit is. (…) Misschien moet er een stapje naar het heden toe worden gezet, dichter naar Charlotte toe, om te laten zien wat dit allemaal met haar doet. Minder afstand, zelfs al doet het pijn.’

En als de mooie jongen, Bo, ten tonele verschijnt, staat er: ‘Het is duidelijk dat de romance, als die al tevoorschijn moet worden getoverd, niet te centraal, mooi of intens mag zijn, omdat ze anders de echte handeling die er al is, te veel zou overschaduwen of zelfs beïnvloeden.’

Wahl maakt je in deze roman zo voortdurend bewust van de keuzes die ze maakt als schrijver. Dat toont aan dat ze precies weet wat ze doet en haar vak beheerst. Hoge verwachtingen waargemaakt, zou je zeggen.  Maar helaas, een lesje storytelling is niet genoeg voor een overtuigende roman. Wahl weet de afstand tussen Charlotte en de lezer niet te overbruggen. Doordat je al snel weet hoe het boek afloopt, doordat je steeds uit het verhaal wordt gehaald voor bespiegelingen erover, doordat de personages zo bewust verzonnen zijn, wordt het je onmogelijk gemaakt om je in dit boek te verliezen.

Ook daar is ze zich van bewust. Royaal over de helft van het boek schrijft ze: ‘Tussenstand. De dramaturgie is niet helemaal lekker, het verhaal sleept zich voort. Wanneer komt er nou eens wat van, zal de lezer zich afvragen. Spoiler alert: het zal er niet echt van komen.’

Waarom doet ze dit haar lezers dan aan? Waarschijnlijk hierom: ‘Waarom eigenlijk verder vertellen? Waarom nog meer groteske situaties schetsen? Hoezo niet gewoon aan het slothoofdstuk beginnen? (…) Maar novelles verkopen niet goed en zijn ergens ook best wel kut. Het zal een roman moeten worden.’

Het is te hopen dat De assistente inderdaad weer een bestseller wordt, dan heeft de schrijfster er nog wat aan. Zo niet, dan zijn er alleen maar verliezers. Haar lezers voorop.

Esther van der Meer

Caroline Wahl – De assistente. Uit het Duits vertaald door Ymke van der Staay. De Arbeiderspers, Amsterdam. 352 blz. € 24,99.