Over de monnikskraanvogel en stepperoller

Wie binnenshuis met volle teugen van de natuur wil genieten, kijkt zijn ogen uit in het schitterende prentenboek De grote trektocht van Henriette Boerendans. Haar houtsneden zijn onweerstaanbaar door hun eenvoud, prachtige kleuren en aandoenlijke vormen. De planten en dieren worden individuen en als je de beloega die heel even zijn lieve kop boven het water uitsteekt, in de ogen kijkt, dan wil hem absoluut in de boekenkast, zodat je iedere morgen als je wantrouwen in een noodlijdende wereld de kop opsteekt, beseft dat ook de beloega af en toe verdwaalt, maar altijd weer de weg naar zee vindt, waar hij zich aansluit bij een andere beloegafamilie.

Het boek zit ingenieus in elkaar met een mooie overzichtskaart waarop je kunt zien hoe de dieren zich over de wereld verplaatsen. Het heeft ook iets van een estafette, het doorgeven van een stokje, omdat het volgende dier begint op de plek waar het vorige dier net was aangekomen. Dat roept een prachtig beeld van verbinding op, alsof dieren en planten over de hele wereld met hun pootjes en wortels in elkaar grijpen.

Los van dit verbindende element is het heel interessant om te lezen hoe sommige dieren en planten zich over de wereld verspreiden en welke afstanden ze daarbij afleggen. Bij ieder dier staat op de achtergrond de wereld met in stippellijn aangegeven tussen welke plaatsen het dier zich beweegt. Bij sommige dieren is dat fenomenaal, zoals de monarchvlinder die 3300 kilometer aflegt van Midden-Mexico naar North Carolina, maar dan niet in één generatie, maar in vier:

Monarchvlinders zijn kleine wondertjes. Hun ongelooflijke reis begint in de bossen van Mexico. Van daar zwermen ze uit over heel Noord-Amerika. De vlinders in dit verhaal vliegen naar North Carolina. Onderweg brengen ze de nachten door in tuinen en parken, verstopt tussen de bladeren. De eerste generatie monarchvlinders leeft drie weken. Ze leggen eitjes en daarna zit hun taak erop. De tweede generatie zet de reis voort. De derde generatie bereikt North Carolina. Na een zomer lang zonnen en nectar eten is de vierde generatie vlinders groter en sterker dan de rest. Zij fladderen in de herfst helemaal terug naar Mexico. De winters in Noord-Amerika zijn te koud voor vlinders.

Hier legt Boerendans niet alleen de verbinding in ruimte, maar ook in tijd. Daarmee krijg je het gevoel dat je deel uitmaakt van een groter geheel, dat je graag wilt behoeden voor de volgende generaties. Het idee dat je een glimp kunt opvangen van de dieren op hun doorreis, in een park of tuin, maakt dat je het wonder bijna kunt aanraken.

Houtsneden hebben van zichzelf een natuurlijke uitstraling, waardoor de thematiek van dit boek tastbaar wordt. Je kunt uren blijven kijken naar de mooie platen met hun wat grove structuur. Op de bladzijden is ook de dynamiek van de beweging voelbaar, omdat ook rondom de tekst kleinere afbeeldingen staan met wandelende, vliegende, zwemmende dieren. Zo zie je ze van verschillende kanten.

De keuze voor de dier- en plantsoorten is opvallend. Er staan heel bijzondere soorten tussen met schitterende namen, zoals de monnikskraanvogel en stepperoller, met hun Latijnse namen, maar ook voor de wolf en de paardenbloem is een bladzijde beschikbaar. Ook daarin schuilt een mooie gedachte: ieder dier, iedere plant is uniek en geen enkel organisme staat boven het andere: we hebben elkaar nodig. Bij planten heb je misschien niet zo gauw het idee dat ze zich verplaatsen, maar door dit boek ga je daar heel anders over denken. De stepperoller kan zomaar vier kilometer afleggen met het bovenste deel dat er uitziet als een takkenbal. Dit deel raakt los van de wortels en gaat ervandoor bij de eerste de beste windvlaag: ‘Het rolt en stuitert over de Sonorawoestijn. Onderweg slingert de stepperoller zaden in het rond. Verderop in de woestijn kan daardoor een nieuw plantje wortel schieten.’

Daarmee ontvouwt zich in De grote trektocht een wereld vol kleine en grote wonderen, en weetjes waarmee groot en klein uren zoet kunnen zijn. Het kan bijna niet anders dan dat in de lezers en kijkers uiteindelijk een zaadje zal ontkiemen van verwondering en liefde voor deze overweldigende natuur.

Dietske Geerlings

Henriette Boerendans – De grote trektocht; Een reis om de wereld in 28 soorten. Uitgeverij Gottmer, Haarlem. 72 blz. € 22,99.