Recensie: Ernest Claes – Slotakkoord
Afscheid met een buiging
Meer dan vijftig jaar lang heeft het Ernest Claesgenootschap zich ontfermd over het werk en het archief van Ernest Claes (1885-1968). Nu sluit het genootschap symbolisch af met het boek Slotakkoord, uitgegeven bij Otheo Books. In dat boek wil het genootschap hulde brengen aan enkele goede vrienden van Claes, met name componist Renaat Veremans, tekenaar Joseph ‘Joe’ Meulepas (Pil) en aan Claes’ collega-auteur en trouwe vriend Felix Timmermans. Het boek sluit toepasselijk af met een interview met Jan Van Hemelryck, de man die meer dan een halve eeuw de drijvende kracht is achter het Ernest Claesgenootschap.
Vlaanderen en Nederland tellen enkele tientallen literaire genootschappen, verenigingen die zich richten op het bestuderen, het levendig houden en het vieren van het werk van een auteur. Een van die literaire genootschappen is het Ernest Claesgenootschap. Sinds de oprichting in 1972 heeft het genootschap tal van werken van de populaire Zichemse auteur (her)uitgegeven, vaak voorzien van wetenschappelijk onderbouwde in- of uitleidingen en geïllustreerd door onder tekenaars zoals Kris Wollants, Leo Fabri en Pil. Jarenlang heeft het genootschap ook ledenvergaderingen georganiseerd in de abdij van Averbode, gelegen op een boogscheut van het geboortehuis van Ernest Claes. Die jaarvergaderingen gingen dan gepaard met een eucharistieviering, een bezoek aan het graf van Claes en de voorstelling van een jaarboek. Al die jaarboeken samen vormen niet alleen een behoorlijk indrukwekkende stapel, maar ook een uniek soort literair ‘monument’ voor Claes.
Jan Van Hemelryck is al decennialang de onvermoeibare drijvende kracht achter het genootschap. Als tiener raakte hij, zoals zovelen in die tijd, na het lezen van De Witte verslingerd aan het werk van Ernest Claes. Van Hemelryck zelf raakte, ondanks het leeftijdsverschil, goed bevriend met Claes. Die vriendschap en toewijding gingen soms erg ver. Zo werkte Van Hemelryck zichzelf financieel in de knoei door in 1966 het (in verval geraakte) geboortehuis van Claes te kopen bij een openbare verkoop. Lees daarover zeker de anekdote in het boek. Van Hemelryck knapte het huis op en toverde het om in een museum dat tijdens de hoogdagen van de televisiereeks Wij, Heren van Zichem, tienduizenden bezoekers op een jaar over de vloer kreeg.
In 1972 richtte Van Hemelryck dan het Ernest Claesgenootschap op. Naast het (her)uitgeven van bekende werken van Claes, gaande van De Witte (1920), Kobeke (1933) tot Jeugd (1940) en Cel 269 (1952), heeft het genootschap ook jarenlang het archief van Claes beheerd. Dat archief, bestaande uit niet minder dan 12.000 brieven, een 1.000-tal manuscripten en een uitgebreide knipsel- en fotoverzameling werd eind 2024 overgedragen aan het Antwerpse Letterenhuis.
In vergelijking met eerdere publicaties van het genootschap is Slotakkoord bescheiden in omvang en ambitie. Slotakkoord is eerder een extraatje, een toegift voor de liefhebbers van Claes. In de passages waarin Claes hulde brengt aan zijn Lierse tijdgenoot en trouwe vriend Felix Timmermans klinkt de herkenbare stem van de Zichemse succesverteller door. Een kwinkslag hier, een anekdote daar. Maar zoals altijd bij Claes moet je ook door en voorbij die kwinkslagen en anekdotes kijken. ‘Humor is verdriet op zijn kop gezet’, zei Claes zelf wel eens. Ja, in De Witte haalt Lewie Verheyden grappige kwajongsstreken uit, maar de witharige schelm krijgt om de paar bladzijden ook een stomp, een oorveeg of een pandoering. De soms tragische ondertoon in de humor van Claes blijft (te) vaak onderbelicht.
Wie Timmermans en Claes wegzet als puur anekdotische volksvertellers en heimatschrijvers heeft de twee auteurs misschien wel netjes en overzichtelijk in een hokje gestopt, maar gaat daarmee voorbij aan de breedte en de rijkdom van het werk van beide auteurs. Laat Slotakkoord daarom een vriendelijke uitnodiging zijn om het werk van Claes te herlezen. Herlees dus gerust De Witte, maar lees zeker ook eens Bei Uns in Deutschland (1919), Het was lente (1953), Floere het fluwijn (1950) of Clementine (1940).
Maarten De Rijk
Ernest Claes – Slotakkoord. Otheo Books. 102 blz. € 19,99.
