Recensie: Kader Abdolah – Jezus
Gegrepen door Jezus
Kader Abdolah bewandelt een kerstmarkt in Den Haag en vraagt er willekeurige voorbijgangers waarom ze daar zijn. Gezelligheid, is vaak het antwoord, de sfeer en de warme poffertjes ook. Maar als hij vraagt of Jezus ook een rol speelt is het antwoord veelal een uitgesproken nee. Abdolah onderzocht voor zijn boek Jezus, zijn persoonlijke verhouding tot de vredestichter en verzoener uit de Bijbel. Op die typische Abdolah-manier: serieus, oprecht geïnteresseerd, met talrijke verwijzingen naar ons alledaagse bestaan. En ook met humor.
Het idee dat Abdolah, opgegroeid in goeddeels islamistisch Perzië, Iran dus, nog eens een boek zou schrijven over Jezus is in de loop van de jaren gegroeid. Een belangrijk moment in die ontwikkeling vormde zijn bezoek aan het Vaticaan, waar hij met een aantal andere uitgenodigde internationale schrijvers op audiëntie ging bij de toenmalige paus Benedictus XVI, die Abdolah’s boek Het huis van de moskee in Italiaanse vertaling gelezen bleek te hebben.
Niet alleen dat bezoek stimuleerde Abdolah om zich in Jezus te gaan verdiepen, misschien nog wel meer het vervroegde aftreden van die paus. Benedictus had daarbij namelijk meegedeeld zich te willen terugtrekken om Jezus’ boodschap te willen onderzoeken. Dat fascineerde Abdolah, die toch al op dat spoor zat, enorm. Het nu verschenen boek is er in zekere zin het resultaat van:
[…] ik wil niet vertellen waar mijn gesprek met Benedictus XVI over ging, maar ik kan wel zeggen dat zonder dat gesprek dit boek nooit tot stand had kunnen komen.
Het begint allemaal met een motto: ‘Alles fictie. Alles werkelijkheid. Allemaal de waarheid’. Het vat zijn benadering trefzeker samen. Want Abdolah, als banneling uit Iran, schrijft aan de hand van de Bijbelse verhalen niet alleen tientallen hoofdstukken over het leven van Jezus, maar zet die ook naast diens meer marginale rol als een van de profeten in de Koran. Marginaal, zeker, want de Koran vertelt, schrijft Abdolah, dat in de tijd vóór Jezus maar liefst 26.999 mensen zich als profeten hebben voorgedaan.
Officieel hadden we respect voor christenen, maar stiekem ook niet. Jezus was ook onze profeet, maar volgens ons klopte er iets niet met zijn geboorte’. […] Dat is wat we dachten en geloofden. Maar nu ik hier zit en een boek over Jezus schrijf, schaam ik me daarvoor.
Om Jezus te ‘ontrafelen’, die veel besproken en bezongen man van 2026 jaar geleden, stelt Abdolah zich, haast journalistiek, talloze vragen en gaat hij op relevante plaatsen op bezoek: kerken natuurlijk, een kerstmarkt dus, een synagoge, hij bekijkt films met Jezus in de hoofdrol, beluistert podcasts, vergelijkt Bijbel en Koran en vraagt zeer uiteenlopende mensen om hun opvattingen, wat niet altijd even gemakkelijk gaat. Er ligt in de eenentwintigste eeuw een merkwaardig taboe op praten over het christelijk geloof. Maar onder meer boeddhisten, een imam, een rabbijn, een paar gevangenen, een hoogleraar en zelfs recensent Arjan (neem maar aan dat dat Peters is) vertelden wat ze meenden te moeten zeggen.
Toch is Jezus in hoofdlijnen allerminst een boek vol kleine gesprekjes. Ze nemen weliswaar een flinke plaats in, maar vooral om de verbinding met het nu te benadrukken. Hoofdmoot vormt het verhaal van Jezus zelf, dat de oprecht geïnteresseerde Abdolah op geheel eigen wijze naloopt. Met niet zelden humoristische terzijdes, om het allemaal niet onnodig zwaar te maken.
Natuurlijk heb je bij het lezen van een boek als dit wel een flinke belangstelling voor de persoon Jezus nodig en geen bij voorbaat afwijzende houding. Dan vallen er in onze tijd in geseculariseerd Nederland al heel wat mensen af. Maar omdat Abdolah nergens een calvinistisch moraliserend toontje bezigt, hij heeft immers een totaal andere achtergrond en hij weet literair van wanten, leest Jezus zelfs voor niet-ingewijden bijzonder vlot. Wanneer hij zich af en toe rechtstreeks tot de lezer richt, doet hij dat dan ook niet op een bevoogdend zondagsschooltoontje, eerder enthousiasmerend.
Vanzelfsprekend heb je voor geloofskwesties ook een zekere verbeeldingskracht nodig. Een kwaliteit waarvan je wel eens vermoedt dat die tegenwoordig niet meer zo breed aanwezig is en waarvan de grote waarde daarnaast onderschat wordt. Abdolah beschikt daar wel over en stelt hierbij zonder schroom noodzakelijke vragen; waarom nou juist Maria, hoe kwam Jezus eigenlijk aan zijn apostelen. Hij durft als ware vrijdenker bovendien ronduit gevoeligheden te benoemen.
Toen Gods ogen op Maria vielen, wist Hij meteen dat zij degene was die Hij zocht.
Eigenlijk raakte Hij verliefd op Zijn eigen prachtige schepping.
Hij dacht: ‘Wauw! Ik wil een kind van haar. Een zoon. Niet zomaar een zoon, maar een Mensenzoon.
Vanaf het begin is duidelijk dat Abdolah helemaal gegrepen is door Jezus en dat hij, al schrijvend, haast over zijn eigen woorden struikelt van geestdrift, wat resulteert in vele malen ‘ik kom daar later op terug’, als zichtbaar bewijs dat je kennelijk zo veel te vertellen hebt dat je moeite moet doen om het overzicht te bewaren. Het moet dan ook een hele onderneming zijn geweest om dit, in toepasselijk ‘goud’ vormgegeven, boek tot stand te brengen.
André Keikes
Kader Abdolah – Jezus. Prometheus, Amsterdam. 384 blz. € 25,99.

Ik kijk er echt naar uit om dit te lezen!