Een stem van tien eeuwen geleden

Het lied van Rosa eindigt met bladzijden vol bronvermeldingen en toelichtingen over historische figuren en muzikale termen. De roman wordt voorafgegaan door een kaartje waarop de steden voorkomen die een rol spelen in het grotendeels middeleeuwse verhaal. Dit is een alle kanten historisch verantwoord verhaal, zo lijkt het. Maar schrijver Gerwin van der Werf laat een abt uit de tiende eeuw ook ‘Wir schaffen das’ zeggen en een andere middeleeuwer ‘Kutmuziek is de toekomst’, waardoor hij Het lied van Rosa ook meteen in de wereld van de fictie trekt waarin anachronismen mogen evenals een vleugje fantasy.

Met een verhaallijn in het heden waarin student musicologie Friso van der Werf op zoek gaat naar een handschrift in de Franse stad Laon, weet de schrijver de verbinding te leggen tussen het heden en het verleden. Friso is op zoek naar een vroege sprong voorwaarts in de muzieknotatie en uitvoering van liederen. De codex die hij wil bestuderen, wordt echter net onderzocht door de Amerikaan Mikkelsen. Een verwijzing naar Nooit meer slapen van Willem Frederik Hermans waarin de hoofdpersoon in zijn onderzoek ook gedwarsboomd wordt door een Mikkelsen.

De literatuurliefhebber kan zijn hart ophalen aan die vele verwijzingen in het verhaal en de constructie die de schrijver bedacht heeft. Toch is Van der Werf bij uitstek een verhalenverteller. Je kunt Het lied van Rosa lezen als een avonturenroman geschikt voor een groot publiek. Rosa wordt, nadat haar hele dorp en familie is uitgemoord, als jongetje opgenomen in het klooster van Hirsau in het Zwarte Woud. Daar ontwikkelt ze zich niet alleen als kopiist van handschriften, maar ook als iemand met een absoluut gehoor en een gouden stem. Haar geheim dat ze eigenlijk een jongen is, weet ze niet voor iedereen verborgen te houden en het gevaar dat haar geheim uitlekt vormt één van de spanningsbogen in de roman.

Als Rosa de opdracht krijgt om in Metz een graduale te kopiëren, een boek waarin de gezangen voor de mis voor het hele jaar staan, begint haar reis door de wereld pas echt. Een bonte stoet aan vrienden en vijanden trekt voorbij in een door ziekte en geweld getekend middeleeuws decor. Ze ondervindt ook zaken die nu nog steeds spelen, zoals de haat tegen kennis ‘of beter gezegd: angst voor kennis die in haat verandert, want angst maakt je tot prooi en haat tot een roofdier. Daar zal de wetenschapper mee moeten leven, want dat is altijd zo geweest (…).’ Of de achterstelling van vrouwen. Er is wel vooruitgang, maar we staan niet heel ver van de Middeleeuwen af, is misschien een sombere conclusie die we kunnen trekken in deze historische roman die leest als een pageturner.

Coen Peppelenbos

Gerwin van der Werf – Het lied van Rosa. Atlas Contact, Amsterdam. 454 blz. € 26,99

Deze recensie verscheen eerder in een kortere versie in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden op 28 oktober 2026.

Lees ook de recensie van Frans Willem Verbaas over dit boek.