Ook illusies zijn vormen van werkelijkheid

Een mens leidt meerdere levens. Ook het leven waarvan we dromen, dat we vrezen, of waar we op hopen maakt deel uit van de werkelijkheid. In zijn nieuwe roman Dood en leven van de jonge Selder, werkt Allard Schröder, gelauwerd schrijver, dit gegeven met veel verbeeldingskracht uit.

Robert Selder heeft rijke ouders, een knap uiterlijk en vrienden bij de vleet. Toch lacht het leven hem niet toe. Zijn studie is gestrand, hij weet niet wat hij met het leven aan moet, hij verveelt zich. ‘Wanneer hij lachte, voelde het aan als een masker.’ Ook Katja, zijn grote liefde, slaagt er niet in zijn leven een bestemming te geven.

Als een dronken Selder na een feestje op straat wordt aangereden, neemt zijn leven een wending. Eigenlijk is het zijn dood die voor de wending zorgt, want na de klap ontwaakt Selder in een andere werkelijkheid. Schröder slaagt er wonderwel in om deze magisch-realistische verhaalwending overtuigend te beschrijven. De lezer wordt meegezogen in de avonturen die Selder aan gene zijde van de dood beleeft.

In eerste instantie keert Selder terug naar zijn ouderlijk huis, waar alles tegelijk wel en niet hetzelfde is. Vervolgens gaat hij in het oude autootje van zijn moeder op reis. Hij belandt in het land Almannië, dat gebukt gaat onder een verstikkende dictatuur. In Werstad, een grijs oord, werken zijn Nederlandse bankpasjes niet. Selder moet zijn auto verkopen om leefgeld te hebben. Het rijkeluiszoontje vindt zichzelf terug als een illegale immigrant. Een hoerenmadam helpt hem aan een illegaal onderkomen. Als snel wordt ook een geheimzinnige jonge vrouw bij hem ondergebracht. Vanwege haar betrokkenheid bij een gewapende verzetsbeweging heeft deze Aliese een onderduikadres nodig.

Juist wanneer er iets moois begint op te bloeien tussen Selder en Aliese, wordt ze door de veiligheidsdienst van haar bed gelicht. Selder weet zich ternauwernood uit de voeten te maken. Nu hij opnieuw dakloos is, ziet hij geen andere uitweg dan zich onder een nieuwe naam, Reyer Elders, aan te melden bij het leger. Hij komt terecht in een Oekraïne-achtige oorlog. Het frontleven is wreed en fascinerend tegelijk. Wanneer Elders zijn eerste vijand doodt, beseft hij dat hij zelf nog nooit zo intens heeft geleefd. Na verloop van tijd loopt Selder over naar een opstandelingenleger, waar hij opnieuw een serie avonturen beleeft. Tenslotte keert hij met vervalste papieren, een smak geld en opnieuw een nieuwe naam (‘Redsel, zoon van Armen’) terug naar Werstad, waar hij op zoek gaat naar Aliese. Net als voor zijn dodelijke ongeluk is hij weer een rijke jongeling met een moeizaam liefdesleven en zonder concrete toekomstplannen. Kort nadat hij Aliese heeft teruggevonden, wordt hij opnieuw door een auto aangereden.

Op indringende wijze laat Schröder in zijn roman zien, en voelen, hoe een en hetzelfde mens verschillende levens kan leiden. Een verwend elitekind, een illegaal zonder papieren, een volhardende minnaar, een onverschrokken soldaat, een verzetsman, Selder is het allemaal. ‘Misschien waren er nog meer onsterfelijke gestalten van hem, waarvan hij totaal geen weet had.’

De passages die de aardse werkelijkheid van Selder beschrijven zijn de minst boeiende delen van de roman. Het leven in een villawijk wordt in louter clichés beschreven, met humorloze personages van bordkarton. Ook het einde van de roman stelt teleur. Op de laatst bladzijden weet Selder nog steeds niet goed welke kant het op moet met zijn leven. Misschien wil Schröder hiermee laten zien dat de zich eeuwig herhalende cyclus van leven, dood en wederopstanding de mens per saldo geen stap verder brengt. Maar als je dit werkelijk vindt, waarom neem je dan de moeite om nog een ambitieuze roman over dit thema te schrijven?

Frans Willem Verbaas

Allard Schröder – Dood en leven van de jonge Selder. De Arbeiderspers, Amsterdam. 448 blz. € 29,99.

(Deze recensie verscheen eerder in het Friesch Dagblad van 15 augustus 2026.)

Lees ook de recensie die Coen Peppelenbos schreef over deze roman.