AI voor rouwverwerking?

‘In deze kamer is het voor altijd 11 augustus 2027.’ De tijd lijkt stil te staan sinds het overlijden van Mijs haar broer Joes, vorig jaar. Hoe omarm je het leven nadat er een dierbare wegvalt? Duizend stukjes overal van Mariska onderzoekt het rouwproces van Mijs, met behulp van een futuristische oplossing.

Mijs is twaalf en zit in de brugklas. Vorig jaar overleed haar broer Joes en sindsdien loopt alles in het honderd. Ze maakt ruzie, ze is gestopt met dansen en ze slaat een klasgenootje. Haar ouders weten zich geen raad met haar gedrag en sturen Mijs naar een therapeut, mevrouw Puntjes. Daar krijgt ze het advies om te praten met een rouwbot, een AI-versie van Joes. Bowie, de beste vriend van haar broer, vindt dit maar niks. Hij neemt haar mee naar plekken waar hij goede herinneringen heeft aan haar broer, er ontstaat een hechte vriendschap. Ze ontdekt Bowies geheim, iets wat hen nóg dichter bij elkaar brengt.

De technologie, die zich momenteel razendsnel ontwikkelt, is op een natuurlijke manier verwerkt en geeft wellicht zelfs een kijkje in de mogelijkheden die op ons af komen. Kunstmatige intelligentie inzetten als middel voor rouwverwerking. Het klinkt zeker niet zaligmakend, maar wie weet biedt het enige houvast voor wie dat nodig heeft. Dat zelfs de meest geavanceerde technologie niet altijd toereikend is, blijkt wanneer computer-Joes niet reageert zoals hij normaal altijd deed. Belangstellend in plaats van schamper, serieus in plaats van gekscherend. Of juist lomp, wanneer echte Joes invoelend zou zijn – zoals grote broers dat onverwachts ineens kunnen zijn. Het lijken eenvoudige foutjes, kinderziektes van een geavanceerd systeem. Logisch ook, want computer-Joes wordt enkel gevoed met data die hij krijgt aangereikt. Maar omdat Mijs hier niets van wil weten, zijn het voornamelijk de ouders die het systeem vullen. Het systeem heeft daardoor geen weet van de band tussen Mijs en Joes, hoe zij normaal gesproken met elkaar omgaan. Bovendien kan een computer natuurlijk geen details onthullen over een geheim waar niemand van weet. Het wordt helemaal verwarrend wanneer Mijs gaat nadenken over het aan- en uitzetten van de bot. ‘Levende Joes was er gewoon, of ik wou of niet. Daar hoefde ik nooit over na te denken. Levensechte Joes is er ook altijd, in een icoontje, maar ik moet hem zelf aanzetten. Dat is stom, want hoe vaak is normaal? En als ik het vergeet, zoals vanavond (de woorden ‘zoals vanavond’ deletet ze weer) is dat erg en denk ik in de nacht aan hem. Ik dacht nooit in de nacht aan een levende Joes.’

Het scherpe verdriet van verlies zit soms in hele gewone dingen. ‘Ze raakte alles aan, duizend keer, ze lag op zijn bed, trok kleding uit zijn kast en snoof eraan. Alles wat je absoluut niet zou doen bij een levende broer. Nee, ieuw.’ Het klassieke patroon van rouw is herkenbaar: de twijfels, de wanhoop, de machteloosheid over de situatie, maar ook de bewondering, de felle trots en de liefde voor degene die wegviel. Zo’n onmogelijk groot verdriet dat hoort bij verlies op jonge leeftijd, maakt Mijs kwetsbaar en flink in de war. Rouwen is zwaar, de dood is zo definitief.

‘Ze durft het nauwelijks te denken omdat ze bang is dat haar hoofd zal ontploffen, haar buik zo erg verkrampt dat ze haar darmen eruit poept, haar ogen meerollen met de miljoenen tranen en dat allemaal terwijl ze geen idee heeft waar het plekje is dat ze er volgens mevrouw Puntjes aan moet geven.’ Doorgaan met het leven voelt als verraad. Maar, de sympathieke Bowie, de goedbedoelde adviezen van de hoogst irritante therapeute en zelfs de rouwbot Joes, slepen haar er uiteindelijk doorheen. ‘Je kan iets missen en toch iets leuk vinden.’

De thematiek van Duizend stukjes overal is heftig maar de moderne invalshoek geeft wat lucht.

Misschien is het wel het beste wat kon gebeuren, dat computer-Joes kapotging. Ze had hem nooit zelf durven deleten. Onmogelijk. Dat is bijna alsof hij voor de tweede keer doodgaat. En nog door haar ook. Moord. Ze rilt ervan.

Haar tweede kinderboek Duizend stukjes overal draagt Overman op aan haar jongere broertje Donny, die verongelukte op 17-jarige leeftijd. Mariska was toen 21.

Sjoukje Werkman

Mariska Overman – Duizend stukjes overal. Kluitman, Alkmaar. 188 blz, € 16,99.