Lees mijn boek (maar ik lees het jouwe niet)

Creatief schrijven is de oplossing voor de leescrisis, stelt docent Daan Krahmer in de Volkskrant. Jongeren lezen nauwelijks boeken en willen dat ook liever niet. Schrijven en gelezen worden willen wel veel jongeren. Goede schrijvers zijn lezers. Als scholen het vak creatief schrijven invoeren gaan leerlingen volgens Krahmer vanzelf meer lezen.

De urgentie is groot. Een derde van de Nederlandse scholieren dreigt ongeletterd te worden, zo blijkt uit internationaal vergelijkende leesonderzoek. Ook met het schrijven gaat het mis. ‘Tijdens toetsweken zie ik hoe bovenbouwleerlingen antwoorden formuleren als comments onder video’s op TikTok,’ aldus Krahmer. Omdat een miljoen mensen in Nederland een boek wil schrijven, lijkt meer schrijfonderwijs aanbieden heel verstandig. Aansluiten bij de interesses van de leerling, is het devies op de lerarenopleiding.

De voorbeelden die Krahmer presenteert als oplossing voor de geletterheidscrisis zijn verleidelijk. Wil je weten hoe je spanning opbouwt in een verhaal? Lees en bestudeer Tolstoj. En hoe zit het met humor? Ga daarvoor te rade bij Gogol. Deze voorbeelden haalt Krahmer uit het boek Een duik in een vijver in de regen. Waarin vier Russen een masterclass geven over schrijven, lezen en het leven van George Saunders. Nog een (van Jeff Tweedy) geleende tip van Krahmer: ‘[G]eef jongeren twee boeken. Uit de een halen tieners bijvoeglijk naamwoorden, uit de ander zelfstandig naamwoorden. Laat ze de zinnen verknippen en de woorden shuffelen tot een nieuw gedicht.’

Tolstoj en Gogol zullen de meeste leerlingen niet zomaar willen of kunnen lezen (ik sta ook voor de klas in de bovenbouw havo en vwo) en van bladeren door twee boeken op zoek naar twintig woorden gaan ze niet beter of meer lezen. Ook Krahmers tip om BookTokkers het werk te laten doen, is weinig realistisch. BookTokkers inspireren jongeren die toch al graag lezen. Niet-lezers schrikken ze eerder af met hun filmjes waarin ze lange leeslijsten vol dikke young adult-pillen presenteren. De meeste van die titels zijn bovendien geen rijke teksten die de leesvaardigheid versterken, toonde leesonderzoeker Jeroen Dera van de Radboud Universiteit aan. Leuk voor thuis, maar ongeschikt voor het onderwijs.

Dat jongeren wel willen schrijven en niet willen lezen, komt misschien ook wel uit de online cultuur voort. Een boek publiceren levert bekendheid en likes op, en misschien zelfs wel geld als je een bestseller schrijft. Daar kun je mee shinen. Lezen doe je meestal alleen en lijkt op de korte termijn niets op te leveren. Maar ook literair lezen en genieten van romans en poëzie kun je leren, van een goed opgeleide en belezen docent op een school die beschikt over een ruim aanbod boeken. Natuurlijk kun je lezen ook koppelen aan (creatief) schrijven (graag zelfs, en leg dan meteen in de wet vast dat leerlingen minimaal één lesuur Nederlands per schooldag krijgen), maar ervan uitgaan dat de introductie van creatief schrijven als vak zal leiden tot meer lezen is hopeloos naïef.

De opiniebijdrage van Daan Krahmer in de Volkskrant is hier te lezen.

Marie-José Klaver

(Afbeelding: Reader van svklimkin via Flickr)