Het strategisch plan van je leven

Italië, 1940. Kolonel Carlo Terzo bestudeert oorlogsgeschiedenis en is een kolonel die nooit vecht, zelfs niet wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Hij is wel een wandelende encyclopedie en probeert levenslessen uit alle eeuwen oorlogsgeschiedenis te halen. De terugkerende gedachte of filosofie van Terzo is dat je ‘uit de oorlogsleer een precieze methode kunt halen om te beslissen hoe je je ook in het dagelijks leven moet gedragen’. Natuurlijk is de werkelijkheid nog veel complexer dan de hele psychologie van eeuwenlange oorlogsvoering en dat levert een fascinerende roman op. Prins van de wolken van Gianni Riotta verscheen al in 1997, in 2003 in het Nederlands vertaald door Henny Vlot, maar is nu opnieuw uitgegeven in de reeks L.J. Veen Klassiek.

In de loop van zijn leven begint kolonel Terzo uiteraard te twijfelen aan zijn eigen filosofie. De roman begint in mei 1940, Toscane, waar Terzo met collega en vriend Campari veldonderzoek doet en in pauzes met hem schermt. Er gaat geen alinea voorbij zonder historische verwijzingen, zoals tijdens deze schermpartij: ‘Zijn vriend, die te grootmoedig was om provocaties te negeren, zou uit zijn evenwicht raken en uiteindelijk worden verslagen, net als prins Lodewijk Ferdinand van Pruisen, die in 1806 bij Saalfeld in zijn eentje dertigduizend veteranen van Napoleon aanvalt en tevergeefs sterft.’

Terzo doceert dus meer dan hij vecht, werkt aan een Handboek voor het leven en een encyclopedie over oorlogsvoering. De lezer springt in Terzo’s gedachten en gesprekken van Clausewitz naar Hannibal naar Darius, Alexander de Grote, Willem de Veroveraar en naar de eigen tijd met Mussolini. Het is even wennen, zo veel historische data, maar de anekdotes uit oorlogen zijn goed geschreven. Je kúnt ze diagonaal lezen, maar het is de moeite waard om ook al deze historische voorbeelden aandacht te geven. Riotta schrijft zo dat je de situatie wel voor je ziet en uiteindelijk heeft alles een plek en reden in deze roman.

Vriend Campari verlaat het encyclopedische onderzoek naar oorlogsvoering om wel te gaan vechten en raakt vermist, Terzo blijft aan deze archiefmissie verbonden. Maar een encyclopedie is tijdens een echte oorlog toch minder belangrijk en hij trekt zich met zijn vrouw Emma terug op Sicilië. Hier ervaart hij hoe zinloos zijn strategische visie op het leven is: zijn werk is zinloos, zijn vrouw is terminaal ziek. ‘Ook het strategisch plan van mijn leven is verkeerd.’ Hij kijkt naar zee en ziet veldslagen voor zich en bekommert zich om zijn vrouw. We lezen dit in soms haast impressionistische taal of in heldere beelden, zoals over Emma: ‘Zonder haar schoonheid te verliezen, als een vergeet-me-nietje tussen de bladzijden van een woordenboek, verdroogde en verzwakte ze.’

Terzo geeft les aan een jongeman die communist is en een geheime relatie heeft met een dochter van een rijke familie. Al snel raakt de kolonel hier verder in verwikkeld. En dan gebeurt er iets fascinerends, in ieder geval bij mij als lezer. De ‘archivaris’-kolonel moet wel in actie komen. Zonder verder iets van de plot te willen onthullen, kan ik zeggen dat ik aangenaam verrast was omdat de roman met elke pagina meeslepender werd. Het blijkt een zware historische roman en romcom ineen, een Europese intellectuele roman meets Hollywood. (Auteur Gianni Riotta is geboren Siciliaan, maar ook al lange tijd levend en werkend in de VS.) Misschien vond ik het nawoord van de roman weer net iets te veel een Amerikaans fictief spel, maar dat vergeef ik de auteur. Historisch en intellectueel, meeslepend en dramatisch, fraai geschreven en zorgvuldig vertaald door Henny Vlot. Overigens had ik deze ‘klassieker’ eerder gemist, dus het is mooi dat L.J. Veen Klassiek voor deze heruitgave gekozen heeft. Hopelijk vindt Prins van de wolken een groter publiek.

Michelle van Dijk

Gianni Riotta – Prins van de wolken. Vertaald door Henny Vlot. L.J. Veen Klassiek / Atlas Contact, Amsterdam. 320 blz. € 20,00.